Elon Musk konfirmoi se SpaceX po ndërton një derdhtore për fletë turbinash në Bastrop të Teksasit, në rreth 830 hektarë pranë fabrikës ekzistuese për Starlink. Arsyeja nuk ka lidhje me raketat. Ka lidhje me rrymën - dhe me faktin se qendrat e të dhënave për inteligjencë artificiale harxhojnë më shumë sesa mund t'u japë rrjeti.

Fleta e turbinës me gaz është pjesa më e vështirë e gjithë konstruksionit. Punon në temperatura nga 3.000 deri në 3.600 gradë Farenhajt, që është thuajse 800 gradë mbi pikën e shkrirjes të lidhjes metalike prej së cilës është bërë. Vetëm katër kompani në botë dinë t'i derdhin në përmasa industriale, dhe të katërta janë mbingarkuar me porosi deri në fund të dekadës. Musku pretendon se derdhtorja e vet do ta shkurtojë pritjen për një turbinë deri në 18 muaj.

Këtu vlen të ndalemi një moment. Kur njeriu që shet panele diellorë dhe bateri nis të ndërtojë infrastrukturë për gaz, kjo nuk është ndryshim bindjeje - është pranim i orarit. Solari vjen kur të vijë; turbina ndizet sonte. I njëjti Musk në të njëjtën periudhë njoftoi se SpaceX dhe Tesla po ndërtojnë nga 100 gigavat në vit kapacitet prodhimi diellor. Të dyja fjalitë mund të jenë të sakta. Vetëm njëra zgjidh një problem që ekziston sot.

Ndërsa problemi është real. Konsumi i rrymës i qendrave të të dhënave në botë pritet të dyfishohet deri në vitin 2030. GE Vernova, një nga prodhuesit më të mëdhenj të turbinave, është e shitur deri në po atë vit. Amazon, Google, Meta, OpenAI dhe Microsoft nuk presin më zgjerimin e rrjetit - ndezin turbinat e veta me gaz pranë serverëve. Është më shpejt. Dhe u del më lirë.

Kush e paguan diferencën

Në Memfis, ku qendrat e të dhënave Colossus të xAI punojnë që nga viti 2024, NAACP-ja disa herë akuzon se turbinat punojnë pa lejet e nevojshme dhe pa kontroll të emetimeve - përbërje që formojnë smog dhe kimikate si formaldehidi. Studiues nga Universiteti i Memfisit konstatuan se ndotja e ajrit u bë disi më e keqe pasi objekti nisi punën.

Në Virxhinia, në rajonin që vetë e quajnë Data Center Alley, Piedmont Environmental Council porositi një studim që përdor modelin COBRA të agjencisë amerikane për mjedisin. Për tetë turbina në një objekt, llogaria tregoi se emetimet mund të prekin mbi 2,5 milionë njerëz nëpër disa qarqe, me vlerësim prej 3,4 deri në 6,5 vdekjesh të parakohshme shtesë në vit dhe 53 deri në 99 milionë dollarë dëm vjetor shëndetësor. Kjo është një faturë që e paguan dikush tjetër, jo ai që numëron tokenët në server.

Ballkani e njeh këtë skenë përmendsh nga një industri tjetër: impianti ndërtohet shpejt sepse dikujt i duhet shpejt, lejet mbërrijnë më vonë ose aspak, ndërsa matjet e ajrit vijnë pasi njerëzit tashmë kanë nisur të kolliten. Dallimi është se këtu kërkuesi është një kompani teknologjike me avokatët më të mirë në treg, ndërsa produkti që del nga oxhaku nuk është çelik por përgjigje e një pyetjeje të shkruar në një dritare bisede.

A do ta shtrojë dikush pyetjen se sa rrymë guxon vërtet të kushtojë një kërkesë drejtuar një modeli - apo kjo do të përcaktohet vetëm pasi të jenë ndërtuar derdhtoret?