José Saramago "Portekiz'e Yolculuk" kitabı için Portekiz'i dolaşırken, kuzeydoğunun bir köşesinde, Trás-os-Montes bölgesinde bir dizi cevapsız soru bıraktı. Burada sınır nerede? Burasının adı ne? Hâlâ Portekiz mi, yoksa artık İspanya mı - ya da sadece Rio de Onor ve başka hiçbir şey mi? Neredeyse yarım asır sonra Nobel ödüllü yazarın soruları, Sierra de la Culebra tepelerinden çayırlar, bostanlar ve nehrin iki yakasına sıkışmış taş evlerle dolu dar vadiye inen herkes için hâlâ geçerli.

Manzara da yardımcı olmuyor. İspanya'nın Zamora ilindeki son ev ile Portekiz'deki ilk ev arasında yaklaşık 100 metre var. Sınır bariyeri yok, eski zamanları hatırlatacak bir gümrük binası yok. Köyün iki resmî adı var - İspanya tarafında Rihonor de Castilla, Portekiz tarafında Rio de Onor - ama özünde adını aldığı nehrin ikiye böldüğü tek bir yer. Yüzyıllar boyunca sakinler fırınları, tarlaları ve sürüleri paylaştı; kimin hangi tarafa ait olduğunu sormadan.

Açıklama kronolojide: köy sınırdan daha eski. Portekiz 12. yüzyılın ortasında bağımsızlığını kazandığında burası León Krallığı'na aitti ve iki krallık arasındaki çizgi ancak 13. yüzyılın başında oturdu - geride iki isimli tek bir yerleşim bırakarak. Bugün sınırı bir kestane ağacının yanındaki bir sınır taşı işaretliyor; Rihonor de Castilla ve İspanya tabelalarıyla. Portekiz tarafında ise, ilginçtir, buna karşılık gelen bir tabela yok. Bir adım ve başka bir devletesin. Ve başka bir zamanda: köyün iki yarısı arasında bir saatlik fark var.

Sınır yalnızca bir kez görünür olmaya çalıştı. 1974'te, Karanfil Devrimi'nin hemen ardından, bir istila korkusuyla Portekiz maliye muhafızlarından bir teğmen bir yolun üzerine zincir gerdi. Köylüler hemen yanına yeni bir patika açtı ve hayvanları ve aletleriyle geçmeye devam etti. Balkanlar köyleri ve aileleri ortadan bölen sınırları çok iyi bilir - ama insanlar kaç kez bir sınırı çayırdan geçen sıradan bir patikayla yenmiştir?

Geçerken dil de değişiyor, ama pek değil. Sakinler İspanyolcadan Portekizceye kolayca geçiyor ve ikisi de neredeyse yok olmuş bir Leon lehçesi olan Rihonorca'nın izlerini taşıyor. Bağlar soyadlarına kadar uzanıyor: Portekiz tarafındaki büyük Preto ailesi, İspanya tarafında Prieto ailesi. Mimari iki yakada da aynı - taş ve arduvazdan evler; zemin kat hayvanlar ve aletler için, aile üst katta.

Kendi kendini yöneten bir köy

Portekiz tarafında ziyaret, köyün ortak boğasının bir zamanlar yaşadığı binada 2018 sonunda açılan Casa do Touro, yani "Boğa Evi"nden başlamalı. Burada, etnolog Jorge Dias'ın 1953'te 600 sayfayı aşan bir monografi yazıp köyü Portekiz'deki ortaklaşa örgütlenmenin en karakteristik örneği olarak adlandırmasına yol açan model anlatılıyor. Çan meclisi toplardı; her evden bir erkek gelirdi. Önemli kararlar oylanır, günlük işleri iki kâhya yürütür, hesaplar tahta çubuklara çentik atılarak tutulurdu.

En ilginç nesne, kâhyaların kuralları çiğneyenlerin cezalarını kaydettiği "Adalet Sopası". Cezalar çoğu zaman şarap ya da yağla ödenir, şarap da doğrudan meclis toplantısında içilirdi. Fırınlar, herkesin çalışmak zorunda olduğu tarlalar ve ortak meralardaki sürü ortaktı. Bazı ahırların kapılarında hâlâ tek hareketle açılan basit bir ahşap sürgü olan carabelho asılı - yalnızca güvenin hüküm sürdüğü köylerde ayakta kalabilen bir şey.

İki yakayı birleştiren köprüye birçokları Roma köprüsü diyor, ama 19. yüzyıldan. Yanında arduvaz levhalarla örtülü ortak taş çamaşır yalakları, kıyıda da yakın zamanda restore edilen ortak değirmen var. Ortak yaşam, gençlerin yokluğu yüzünden yıllar içinde söndü - bugün köyde yaklaşık 40 kişi yaşıyor. Günübirlik ziyaretçiler gidince, nadiren rastlanan bir sessizlik kalıyor.

Manzarayı yürümek isteyenler için PR11 parkuru köy girişinde başlıyor ve deniz seviyesinden 686 ile 770 metre yükseklik arasında 7 kilometrelik bir tur atarak kamu yararına ağaç ilan edilmiş yüz yıllık bir meşeye ulaşıyor. Bütün bölge sınırın iki yakasında da koruma altında: Portekiz kısmı Montesinho Doğal Parkı'nda, hepsi birlikte ise UNESCO'nun 2015'te ilan ettiği sınır ötesi "Meseta Ibérica" biyosfer rezervinin parçası. Kaynaklara göre bu dağlar kıtadaki en yüksek kurt yoğunluğuna ev sahipliği yapıyor.

Ziyaret için en iyi zaman, Casa do Touro'nun açık olduğu Mayıs-Ekim arası, çarşambadan pazara. Gidenlerin tavsiyesi: taşın yanında bir ayağınız her ülkede olacak şekilde durun, saatinizi ayarlayın ve komşularla sohbet etmek için yerel derneğin barına oturun. Onlar bu sınırı hiçbir zaman ciddiye almamış insanlar.