OpenAI објави над 700 математички трудови, добитник на Филдсовиот медал признал дека плачел: „Ми го уништија полето на истражување“

OpenAI, компанијата зад ChatGPT, објави 722 математички трудови, распоредени во 372 групи поврзани резултати, со целосни или делумни решенија на проблеми што математичарите не успеваа да ги решат со години, а некои и со децении. Ги изработил внатрешен модел на вештачка интелигенција што уште не е јавно достапен. Некои веќе ја нарекоа објавата „математичка апокалипса“.

Само ден подоцна, компанијата повлече три труда поради откриена грешка, а во уште 14 направи исправки. Сега јавно достапни се 719. Тоа е првиот детал што вреди да се запомни: машината произведува побрзо отколку што некој стигнува да провери.

Од средношколски задачи до врвот за помалку од две години

Пред помалку од две години, моделите на вештачка интелигенција се мачеа со задачи на ниво на средношколски испити. Тимоти Гауерс, професор по математика на Кембриџ и на Колеж де Франс, изјави дека брзината го шокирала. „Гледаме цунами, уште сме на плажата, го гледаме, но сè уште не стигнал до нас“, рече тој. Според него, вештачката интелигенција само оваа година напреднала од просечен докторанд до врвен математичар.

Меѓу трудовите има резултати од теоријата на броеви, геометријата, математичката физика и теоретската информатика. Еден нуди доказ за таканаречената хипотеза Unique Games, еден од големите отворени проблеми во теоретската информатика. Американскиот информатичар Скот Ааронсон од Универзитетот во Тексас напиша дека неговата сопруга, математичарката Дана Мошковиц, работела на тој проблем практично цела кариера. Ааронсон објавата ја нарече еден од најголемите денови во историјата на математиката, но предупреди дека речиси никој уште не ги разбрал темелно новите докази.

Најтешко му падна на францускиот математичар Иго Думинил-Копен, добитник на Филдсовиот медал во 2022 година. Признал дека плачел кога ги видел резултатите – дури 16 од проблемите со кои се зафатил OpenAI се директно поврзани со неговите истражувања. „Ми го уништија полето на истражување“, рекол тој. Според него, моделот во еден случај одеднаш произвел 13 труда што претставуваат различни фази од истражувачка програма за која на луѓето им требаат години. Се плаши дека младите ќе изгубат мотивација за математика, а научниците ќе почнат да ги кријат идеите од страв дека некоја компанија ќе ги престигне.

Кој ќе провери?

Околу 42 отсто од главните резултати имаат формализирани докази во системот Lean, кој овозможува компјутерска проверка на математички тврдења. Но ни тоа не е крај на приказната: треба да се потврди дека она што го проверил компјутерот е навистина истото тврдење што требало да се докаже. Самата компанија предупредува дека трудовите без формализирани докази може да содржат грешки.

Здружението Association for Human Mathematics повика математичарите да престанат да соработуваат со OpenAI. Објавувањето над 700 трудови одеднаш, според нив, не е знак на квалитетна наука туку демонстрација на моќ. Изјавата ја сподели и Теренс Тао, еден од најпознатите живи математичари, иако тоа не значи дека се согласува со секое тврдење во неа. Ааронсон, пак, смета дека е нереално да се бара од компаниите да не решаваат отворени проблеми – но дека заедницата има право да бара повеќе одговорност и транспарентност.

OpenAI вели дека сака да ги забрза научните откритија, дека пред објавата разговарал со независна советодавна група математичари поврзана со Институтот за напредни студии во Принстон и дека трудовите на GitHub ќе ги ажурира и исправа. Пред околу еден месец, компанијата претстави предложен доказ поврзан со равенките на Навие-Стокс, еден од седумте „проблеми на милениумот“ за кои Институтот Клеј нуди по милион долари, но не тврдеше дека ја освоила наградата.

Целта на математиката навистина е решението, без разлика кој ќе го најде. Но наука во која машината пишува докази побрзо отколку што луѓето можат да ги прочитаат е наука во која довербата тивко се сели од научната заедница кон една компанија. Дали некој млад во Скопје, Белград или Загреб уште ќе се запише на математика – ако работата што го чека е да проверува туѓ модел?