Skip to content

Скопје со три јавни тоалети, ученичките без сигурен сапун: правото на санитација постои на хартија

0 мин. читање
Сподели
Скопје со три јавни тоалети, ученичките без сигурен сапун: правото на санитација постои на хартија
Фото

Фото: Tom Asito Pexels, Pexels License

Градот Скопје има три јавни тоалети во своја надлежност. Три, за главен град. Мобилните кабини што повремено се поставуваат во паркот или на кејот отвораат прашања за договори и трошоци, но трајно решение не се. Кој во центарот нема пари за кафе, нема каде.

Светскиот ден на тоалетите, 19 ноември, годинава се одбележа под пораката „Безбедни тоалети. Еднаква иднина“, со фокус на врската меѓу санитацијата и родовата еднаквост. Според ОН, околу 3,4 милијарди луѓе, четири од десет во светот, сè уште немаат пристап до безбеден тоалет, а уште 1,7 милијарди дома немаат место за миење раце со сапун и вода. Пристапот до вода и санитација е признаен како човеково право уште во 2010 година.

Училишниот тоалет како причина за изостанок

Кај нас проблемот почнува во училиштата. Според Институтот за јавно здравје, лошите услови во училишните тоалети се причина поради која многу ученици избегнуваат да ги користат, што може да доведе до чести уринарни инфекции и запек. Областа „Тоалети“ постојано е меѓу најслабите точки во пристапот до вода и хигиена во училиштата, а извештајот за 2024 година покажува дури пад на достапноста на основните хигиенски средства во однос на 2023.

Во истражувањето „Менструална правда“ од 2021 година, 79 отсто од ученичките изјавиле дека сапунот и тоалетната хартија не им се секогаш достапни. Средношколките во просек губат 36 дена во текот на четиригодишното школување поради менструацијата. Тоалет без вода и сапун значи изгубени часови. Организацијата „Новинари за човекови права“ потсетува дека недостигот на вода, сапун и приватност ја прави менструалната хигиена тешка задача, и дека нивните иницијативи придонеле ДДВ на менструалните производи да падне од 18 на 5 проценти и да се средат 30 училишни тоалети. Триесет, од колку училишта во државата?

Од студентски дом до септичка јама

Платформата „Студентарија“ за шест месеци собрала 717 пријави од студенти, најчесто за прекини на струја, вода и греење во домовите. Студентскиот дом „Никола Карев“ во Охрид, според платформата, бил без струја повеќе од 30 часа во февруари и шест дена во јуни, а без струја немало ни топла вода.

Надвор од училиштата, само 75,5 отсто од становите се приклучени на јавна канализација. Тринаесет отсто користат септички јами, 4,3 отсто имаат слободен истек на отпадните води, а 7,3 отсто немаат никаква инсталација за одвод. Дури 72,6 отсто од отпадните води се испуштаат непречистени. Во населбите без канализација отпадните води можат да навлезат во почвата и во подземните води, од кои многу села пијат вода.

На хартија, правото и процедурите се тука. Она што недостига е сапун во училишниот тоалет и тоалет во градот. Колку градоначалници ќе се сменат пред тоа да стане приоритет, а не тема за еден ден во ноември?