Ekziston një dritare e shkurtër në vit kur Evropa bëhet dukshëm më e këndshme për udhëtim, ndërsa askush nuk e reklamon sepse nuk ka çfarë të shitet. Ajo dritare është shtatori. Deti është ende i ngrohtë, moti mban, ndërsa turma që nga korriku deri në gusht e zvogëlon çdo vend në gjysmën e vetes - thjesht nuk ka. Çmimet bien për të njëjtën arsye.

Rivera shqiptare është ndoshta zgjedhja më praktike për lexuesin nga këto anë, sepse tek ajo arrihet me makinë. Në shtator uji ende mban temperaturë për not, ndërsa zona rreth Himarës dhe Dhërmiut ofron plazhe të vogla mes shkëmbinjsh dhe gjire të futur me ujë të kthjellët. Porto Palermo dhe Ksamili e zgjerojnë itinerarin. Ajo që e dallon nga fqinjët në Mesdhe është aritmetika e thjeshtë - atje ende hahet e flihet më lirë se në Itali apo Greqi, ndërsa dallimi në pamjen para teje nuk është aq i madh sa do ta sugjeronte dallimi në faturë.

Sardenja në shtator hyn në sezonin e mesëm. Ishulli e lë pas kulmin veror, ndërsa deti te Algeroja mesatarisht mbetet mbi 20 gradë. Gjiri i Oroseit vizitohet me anije deri te Kala Goloricé dhe Kala Mariolu; në veri janë Algeroja dhe Kapo Kaça me Shpellat e Neptunit; arkipelagu La Madalena merr një ditë të tërë dhe ia vlen. Nëse nis nga jugu, Kaljari është bazë e mirë për plazhet Kia, Vilasimius dhe Kosta Rei.

Algarvja është versioni portugez i së njëjtës logjikë - shtatori ende ka shije vere, por me më pak turistë dhe çmime më të shtrënguara. Tavira në lindje është baza e rekomanduar: prej andej me anije arrihet te ishulli i Tavirës me plazh të gjatë me rërë të imët, ndërsa Kasela Velja është një fole e vogël shtëpish të bardha mbi lagunën Ria Formoza. Parku natyror Ria Formoza, me kanale, kripore dhe zogj, kalohet në këmbë ose me anije.

Lioni është i vetmi nga lista që nuk ka lidhje me detin, dhe pikërisht prandaj hyn. Në shtator ka çmime më të mira akomodimi sesa në muajt me kërkesë më të madhe, ndërsa temperaturat lejojnë që gjithë qyteti të vizitohet në këmbë. Lioni i Vjetër është nën mbrojtje të UNESCO-s, me katedralen Sen Zhan Batist; sipër është bazilika Notre Dam de Furvier me panoramën më të mirë, ndërsa në zbritje janë teatrot romake të Furvierit, mbeturina të Lugdunumit antik. Gastronomikisht, qyteti jeton nga bushonët e vet - restorante tradicionale ku hahet kenel ose tortë pralinash.

Golveji, në bregun perëndimor irlandez, është për ata që shtatorin nuk e lidhin me plazh. Nga fundi i muajit atje mbahet festivali ndërkombëtar i ostrave dhe frutave të detit, i menduar pikërisht për ta zgjatur sezonin edhe pak. Në program ka ballo gala, kampionat në hapjen e ostrave dhe turne nëpër pabe ku ostrat shërbehen me birrë të zezë.

Ajo që i lidh të pesta nuk është destinacioni, por data. Të njëjtat vende në gusht kushtojnë më shumë, duken plot dhe përjetohen përgjysmë. Dallimin e bën kalendari, jo buxheti - ndërsa kalendari është e vetmja gjë në këtë që vërtet e kontrollojmë.