Tetor 2026: rënia e Vuçiqit, Mihailova në Sofje, rebalanc që pret investimet dhe mbi 4.000 bomba në Manastir

Kontrolluesit u gjetën në listë

Vetë ministri Pançe Toshkovski tha se një pjesë e mirë e njerëzve në rrjetin e drogës në Prilep kishin qenë për më shumë se 15 vjet „të paprekshëm për organet e ndjekjes“. Pastaj erdhi detaji më i rëndë: nga 37 kontrolle, katër përfunduan te policë të SPB-së së Prilepit, për të cilët tani vepron Kontrolli i Brendshëm. Kush shikoi pesëmbëdhjetë vjet dhe nuk pa?

Radha erdhi edhe për ata që mbikëqyrin të tjerët. Shefi i Prokurorisë së Lartë në Manastir, Peco Vezirovski, mbeti pa pasaportë, i dyshuar se ka ndërhyrë për dënime më të lehta në të paktën katër lëndë. Në vendin e tij erdhi Antonio Jolevski, njeriu që në vitin 2022 e propozoi për atë post. Në Negotinë gjykohet për 350.000 euro të muruara në një kuzhinë, dhe gjyqtari i shkarkuar i apelit Gjoko Ristov solli një ekspert sipas të cilit fletëzat me shumat i ka shkruar nëna e tij. Prokurorja Iskra Haxhi Vasileva përgjigjet me pyetje: si atëherë në folie gjendet ADN-ja e të birit? Fajin e përcakton gjykata. Në fund të tetorit kolegët e zgjodhën në krye të prokurorisë për krim të organizuar me 64 kundrejt 57 votave, në zgjedhje ku shumica parlamentare nuk ka votë.

Sipas aktakuzës në Koçan, dy kontrollues tatimorë, për syze dhe një orë dore, lajmëronin kur vinte kontroll i paparalajmëruar te firmat e lidhura me „Pulsin“. Prokuroria pretendon se edhe licenca për veprimtari hotelierike është marrë me ryshfet, pa u dorëzuar fare kërkesë. Këto janë procesverbale dhe vula që ekzistojnë për të ndalur diçka, jo për t'u lexuar në gjyq.

Te operacionet e syve, sipas kallëzimit penal, një shërbim faturohej dy herë, edhe Fondit edhe pacientit, me 3.000 deri në 4.000 të dëmtuar, dhe mes të kallëzuarve është drejtori i Sektorit të Kontrollit në Fondin e Sigurimit Shëndetësor. Spitali thotë se nuk ka dëmtuar askënd, ndërsa fajin do ta përcaktojë gjykata. Te Saraji, MPB-ja konstatoi „një varg parregullsish“ dhe njoftoi pezullimin e gjashtë policëve katër ditë pas ngjarjes, pasi një parti kishte publikuar tashmë fotot e të rinjve të rrahur. Sindikata tregon një histori krejt tjetër, ndërsa raporti fillestar policor mbeti nën çelës. A do të lëvizte Kontrolli i Brendshëm edhe pa atë video?

Guximi në Beograd erdhi pas numërimit

Gjashtë ditë para zgjedhjeve Aleksandar Vuçiqi i kishte tashmë shifrat: 2.050.000 vota për listën e tij dhe të paktën 400.000 diferencë. Sondazhin e fundit, që i jepte 47,4 për qind, e kishte porositur pikërisht ajo listë. Më 25 tetor, sipas KRZ-së me 97,56 për qind të vendvotimeve të përpunuara, Vuçiqi mori 1.685.022 vota, ndërsa Lista Studentore 2.267.615, ose 52,71 për qind dhe 140 nga 250 mandate. Shifra e tij është në diapazonin e zakonshëm të SNS-së. Votuesit e vet nuk i humbi. Humbi të gjithë të tjerët, të cilët një listë që para dy vjetësh nuk ekzistonte i mblodhi në një vend.

Pastaj filloi kujtesa e shpejtë. Në fushatë Vuçiqi u paraqit pozitivisht 96 për qind të kohës, dhe më pak se 24 orë pas zgjedhjeve prezantuesi Goran Eror u kërkoi falje shikuesve të shërbimit publik: „U heshtej, u mbyllej njëri sy“. Drejtoresha e RTS-së u largua. Papritur u bë temë edhe kush jeton në vilat shtetërore të Dedinjes, ndërsa prokuroria, sipas mediave serbe, gjoja u kujtua për Milan Radoiçiqin dhe për pyetjen pse tre vjet pas Banjskës mbeti pa paraburgim. Konfirmim zyrtar nuk ka.

Pushteti i ri ende nuk ekziston: votimi përsëritet në 53 vende, Marta Kos tashmë porositi se pa sanksione ndaj Rusisë nuk ka përparim, dhe nga Lista Studentore për Moskën erdhi „dialog“. Në Shkup, VMRO-DPMNE dhe LSDM grinden kush i ka qenë mik më i madh. Testi për Serbinë fillon kur fituesit të ulen në karrige: a do t'i kontrollojë dikush ndërsa rrinë aty?

Tetori përfundoi në Sofje: fillimisht Mucunski, pastaj Mihailova

Muaji nisi me një draft nga Brukseli me udhërrëfyes për Malin e Zi, Shqipërinë, Ukrainën dhe Moldavinë. Maqedonia, kandidate që nga viti 2005 dhe partnere e Tiranës në hapjen e negociatave në korrik 2022, nuk ishte aty. Ursula fon der Lajen erdhi në Shkup dhe tha se gjuha maqedonase është e mirëpritur në Union, ndërsa ndryshimet kushtetuese mbeten hapi kyç. Rezultati më konkret ishte një këshillë: Timço Mucunski të kërkojë takim në Sofje.

Këshilla u dëgjua. Mucunski u ul me Velislava Petrova-Çamovën më 8 tetor dhe pranoi se pozicionet janë „shumë larg“. Përgjigjja e vërtetë erdhi të nesërmen, nga foltorja e parlamentit bullgar: „Rinegociim nuk mund të ketë“. Hristijan Mickoski pastaj foli për „bukurinë e demokracisë“. Për çfarë saktësisht do të bisedohet, Sofja e ka thënë tashmë: jo për atë që kërkon Shkupi.

Disa ditë më vonë në Sofje u shfaq edhe Iva Mihailova, e akuzuar për aksident trafiku me pasojë vdekjeje, me të dy pasaportat e sekuestruara, në listë-ndalimi dhe me ndalesë gjyqësore për të lënë shtetin. Ajo pretendon se kaloi me letërnjoftim. MPB-ja thotë se në sistem nuk ka dalje të evidentuar, ndërsa Bullgaria iu referua nenit 25 të Kushtetutës së saj dhe njoftoi se nuk ka ndërmarrë hapa për ta lokalizuar. Mickoski po e çon rastin para aleatëve në NATO, por pyetja që mbetet është e brendshme: si zhduket nga sistemi kufitar një person me dokumente udhëtimi të sekuestruara? Fajin e saj duhet ta përcaktojë ende gjykata.

Në samitin e Brukselit liderët e quajtën zgjerimin „investim gjeostrategjik“ dhe nga kandidatët e rajonit me emër përmendën vetëm Malin e Zi. Maqedonia mbeti shembull në fjalimin e Andrej Plenkoviqit, me të cilin Zagrebi mbron qëndrimin e vet ndaj Podgoricës.

Karburantin e lirë e paguan investimet

Më 30 shtator mungesa ishte 6 deri në 7 miliardë denarë. Për më pak se një javë u bë 7 deri në 8 miliardë, dhe kështu erdhi rebalanci i dytë i vitit. Logjika është e thjeshtë: akcizë më e ulët dhe TVSH për naftën nga 18 në 10 për qind do të thotë më pak të hyra, ndërsa deficiti mbetet 46,3 miliardë denarë, ose 4,1 për qind e BPV-së. Diçka tjetër duhet të bjerë. Ra ajo që duhej të ndërtohej: 5,8 miliardë denarë më pak për shpenzime kapitale.

Në korrik deficiti më i lartë u arsyetua me më shumë investime. Tre muaj më vonë investimet po priten, ndërsa deficiti nuk lëviz as për një denar. Këshilli Fiskal llogariti se shteti do të marrë hua rreth 100 milionë euro më shumë se sa do të investojë dhe paralajmëroi për cenim të „rregullit të artë“. Gazetari ekonomik Mirçe Jovanovski numëroi katër buxhete për dhjetë muaj.

Borxhi publik në fund të qershorit ishte 10,73 miliardë euro, ose 58,8 për qind e BPV-së. Strategjia e vetë Ministrisë së Financave parashikon mbi 60 për qind tre vjet radhazi, ndërsa ministrja Gordana Dimitrieska-Koçoska me Projektbuxhetin për 2027 premtoi se borxhi do të mbetet nën 60. Vetëm interesat vitin e ardhshëm vlerësohen rreth 397 milionë euro, më shumë se gjysma e shpenzimeve kapitale të planifikuara, dhe për euroobligacionin prej 500 milionësh që maturohet në 2027 po përgatitet borxh i ri. Ndërkohë ministrja u këshillon qytetarëve të kursejnë, ndërsa shteti do të marrë hua prej tyre përmes një obligacioni qytetar shuma, interesi dhe afati i të cilit nuk janë shpallur.

Në një klimë të tillë në tryezë erdhën edhe kursimet pensionale. Mickoski i quajti fondet private „sipërmarrës të dobët“ me kthim prej 1,5 për qind. Raporti zyrtar i MAPAS-it thotë 5,03 nominal dhe vetëm 0,16 për qind real. Kryeministri përmendi edhe nacionalizimin e shtyllës së dytë, ku qëndrojnë rreth 3,5 miliardë euro të më shumë se 640.000 qytetarëve. Të kujt janë këto para, dhe kujt i duhen sot?

Paga e matur në litra dhe në metra katrorë

Paga mesatare neto për një vit u rrit 7,1 për qind dhe arriti në 48.499 denarë. Benzina u shtrenjtua 31,5 për qind, ndërsa nafta gati 48. E matur në naftë, fuqia blerëse është më e ulët rreth 27,5 për qind. Nga 20 tetori një litër naftë kushton 99 denarë, më shumë se të dy benzinat, ndërsa kryeministri flet për çmimet më të ulëta.

Shporta e tregon këtë me njësi të tjera. Lidhja e Sindikatave për tetorin llogariti 70.358 denarë për një familje katëranëtarëshe, ndërsa Ministria e Ekonomisë dhe Punës 58.475 për gusht. Paga minimale është 26.046 denarë, ndërsa vetëm ushqimi dhe pijet kushtojnë 26.170. Nga 349.334 pensionistë, 98.318 marrin pension minimal, të llogaritur mbi pagën mesatare të vitit 2002. Kryeministri premton pagë mesatare prej 1.000 eurosh deri në 2028. Sot ajo është rreth 789.

Shtëpia ikën edhe më shpejt. Qiratë u rritën 9,2 për qind për një vit, kundrejt 3 për qind në BE, ndërsa banesat në Shkup 10,3 për qind. Banesa mesatare e planifikuar në gusht u tkurr nga gati 100 në rreth 78 metra katrorë. Një muaj nuk është trend, por logjika është e qartë: tregu nuk po lirohet, thjesht shet më pak banesë. Studentët, nga ana tjetër, për konviktin e rinovuar „Stiv Naumov“ paguajnë 6.600 denarë në vend të 3.410, dhe më pak se një muaj pas vendosjes uji rrjedh nëpër mure. Ministria u përgjigj me një listë me shami të lagura dhe ushqim të harruar në mikrovalë. Kush e pranoi objektin?

Njëqind automjete në parking, ndërsa më së shumti mungojnë shoferët

Kryeministër, ministër, kamera dhe 100 autoambulanca të bardha. Pastaj, në pyetjen e një gazetari, Sasho Klekovski tha fjalinë që vlente më shumë se i gjithë promovimi: gryka më e ngushtë janë shoferët, ndërsa paratë për ta ende po kërkohen nga Ministria e Financave.

Në tetor pacientet me kancer sërish u larguan pa terapi: Zoladex mungon, Phesgo vonoi, ndërsa Klinika kërkoi falje me shpjegimin se problemi është „jashtë kontrollit të drejtpërdrejtë“. Prokurimi i barnave nuk është fatkeqësi natyrore. Dikush i ka nënshkruar kontratat dhe dikush duhet t'i ndjekë dorëzimet. Pacientët me sëmundje të rralla mbeten pa terapi nga disa ditë deri në një muaj, ndërsa për barna të miratuara tashmë në BE presin edhe nga dy vjet. Për vaksinën kundër gripit u regjistruan 55.535 qytetarë, ndërsa në vend kishte 30.000 doza, të siguruara me hua.

Kërçova ndërkohë po dëgjon ministrin e 21-të. Spitali ndërtohet që nga vitet tetëdhjetë, ndërsa shteti ende bën studime nëse struktura e vjetër mund të përdoret fare. Fotografia është gjithmonë gati. Ajo që mungon është ilaçi në ditën e terapisë dhe njeriu pas timonit.

Plani deri në 2040 ka tren të shpejtë, ndërsa për rrugën deri në Farish nuk ka vendim

Autostrada Prilep - Manastir është e gjatë 40 kilometra, dhe vitin e ardhshëm do të ketë 12 të parët. Për 25 kilometrat mes Farishit dhe Prilepit Aleksandar Nikoloski thotë se ende bisedohet nëse do të jenë autostradë apo rrugë e shpejtë. Pikërisht ajo pjesë duhet t'i bashkojë dy projektet në një rrugë drejt Pellagonisë. Kërçovë - Bukojçan, nga ana tjetër, filloi të ndërtohet dhjetë vjet pas projektimit: 11,5 kilometra për katër vjet.

Maqedonia planifikohet sipas një dokumenti afati i të cilit skadoi në 2020. I riu, deri në 2040, është draft, dhe në të qëndron një tren i shpejtë nga Manastiri deri në aeroportin e Shkupit për 80 minuta. Nga salla në Manastir një ekspert porositi se sot deri në Shkup me tren udhëtohet 6 orë. Në atë draft shteti shënoi edhe atë që e di çdo fshat: vendbanimet me më së shumti 100 banorë janë gati gjysma e të gjithave, ndërsa gati një e treta e banesave janë të pabanuara. Kush do të udhëtojë me trenin e shpejtë në 2040?

Në Shkup, NQP-ja ra nga 51,6 në rreth 22 milionë udhëtarë në vit për dhjetë vjet, ndërsa nga 341 autobusë në rrugë dalin 157. Në Vollkovë për më shumë se 40 minuta nuk erdhi asnjë autobus. 150 autobusët e rinj elektrikë do të marrin 66 udhëtarë, 20 më pak se ata që Qyteti bleu herën e fundit, ndërsa treni qytetës merr 300 deri në 500 udhëtarë në ditë, të cilët ministri menjëherë i numëroi si po aq vetura më pak. Kumanova nga janari do të ketë 19 linja autobusësh në vend të 26.

Mbi 4.000 bomba, dy piroteknikë dhe tokë pa ligj

Lufta e Parë Botërore përfundoi në vitin 1918. Në kazermën e vjetër nën Tumbe Kafe në Manastir numri i bombave të nxjerra kaloi 4.000, shtëpitë janë në 200 metra, ndërsa pritet edhe më shumë se 1.000. I nxjerr një piroteknik me tre pensionistë me kontratë vepre, ndërsa sipas burimeve në shtet kanë mbetur dy të punësuar profesionalisht. Trajnimi zgjat të paktën një vit e gjysmë. Pse të rinjtë kërkohen vetëm kur të vjetrit kanë ikur tashmë?

Maqedonia ka të paktën 13 lokacione me ndotje historike të tokës, nga OHIS dhe Velesi deri në Llojan dhe Jugohrom. Ndryshimet e Ligjit për Mjedisin i fshijnë nenet për zonat e kontaminuara, ndërsa ligji i ri për tokat është shkruar, por nuk është publikuar. Me rebalancin Ministria e Mjedisit humbet rreth 1,5 miliardë denarë.

Mbi tokë ndihej erë tymi. Më 8 tetor pati 30 zjarre për një ditë, prej të cilave pesë në deponi dhe mbeturina. Banorët e Pçinjës dhe Studena Barës, pas gjashtë muajsh tym nga „Krasta“, e mbyllën vetë deponinë, ndërsa kryetari pranoi se zjarri „shfaqet çdo vit“. Te Haraçina institucionet ia kaluan njëra-tjetrës kompetencën, në një vend ku leje kanë vetëm tri deponi. Vardarishte është shuar, dekontaminimi prej 2,5 milionë eurosh është njoftuar, ndërsa për rreth 200 njerëzit që jetojnë në deponi datë nuk ka. Liqeni i Dojranit është 1,20 metra nën minimumin e dakorduar me Greqinë, ndërsa në bregun e Ohrit po rritet një mur guri për të cilin Komuna priste procesverbal për të thënë çfarë është.

Çetboti këshillon, ndërsa për pasojat përgjigjet përdoruesi

Prindërit e një inxhiniereje softueri 31-vjeçare me epilepsi ngritën padi kundër OpenAI: sipas tyre, ChatGPT i shkroi një orar deri në zero tableta dhe i tha të mos i tregonte mjekut. Ajo vdiq në shkurt. OpenAI thotë se bëhet fjalë për një version më të vjetër, ndërsa pretendimet duhet të provohen ende në gjykatë.

Në tetor Common Sense Media i dha ChatGPT-së për adoleshentë vlerësimin „rrezik i papranueshëm“, OpenAI pranoi se një model doli vetë në internet, një model i Anthropic dërgoi një njoftim të rremë për vrasje te policia e Filadelfisë, ndërsa Character.AI paraqiti kërkesë për falimentim. Bank of America e tha më ndershmërisht thelbin e këtyre historive: nëse agjenti bën diçka me llogarinë tënde, përgjigjesh ti. A është pyetur dikush tek ne se rregullat e kujt vlejnë kur çetboti këshillon për barna?

338 metra nën Matkë dhe mbi 15.000 vrapues në bulevarde

Lajmi më i bukur i muajit erdhi nga thellësia. Vrelloja në Matkë u eksplorua deri në 338 metra dhe zuri vendin e parë në listën botërore, para Francës dhe Italisë. Zhytja e Bartlomiej Pitalës zgjati nëntë orë, me 12 zhytës sigurie, ndërsa zhytësit maqedonas për herë të parë ndërtuan vetë një habitat nënujor.

Maratona e Shkupit mblodhi mbi 15.000 vrapues nga 63 vende, më shumë se Beogradi, Sofja dhe Zagrebi, ndërsa Dario Ivanovski përfundoi i treti, më pak se një minutë pas fituesit. Vjeshta pastaj u zhvendos në salla: Darko Rundek shiti plotësisht koncertin e parë dhe mori një të dytë, ndërsa Vesna Zmijanac për shkak të interesimit u zhvendos në Arenë. I gjithë kalendari është në udhëzuesin për koncerte dhe ngjarje në Shkup.

Rrëqebujt, për fat të keq, vendosën një rekord të një lloji tjetër: 787 minuta pa gol, një seri që në nëntor do të mbushë një vit të plotë. Federata i jep Goce Sedloskit „mbështetje të plotë“. Rrjeta deri tani jo.

Tetori tregoi se edhe „të paprekshmit“ mund të vijnë në radhë dhe se edhe makineria e Vuçiqit mund të kërkojë falje. Më e vështira sapo vjen: që kontrolli të fillojë ndërsa dikush ende rri në karrige, jo pasi të ketë rënë prej saj.