EUROSTANDARD DHE ALTA BANKA - DY KRIZA BANKARE, TË NJËJTAT PYETJE

Në vitin 2020 falimentoi Eurostandard Banka. Gjashtë vjet më vonë, Maqedonia sërish përballet me pasiguri serioze bankare, këtë herë me Alta Bankën SHA Manastir. Rastet nuk janë juridikisht identike, por hapin një pyetje thelbësore të njëjtë: a i njeh Banka Popullore rreziqet në kohë dhe kush e mban përgjegjësinë kur sistemi bankar përballet me krizë? Në gusht 2020, Banka Popullore, e udhëhequr nga guvernatorja Anita Angelovska-Bezhoska, ia hoqi licencën e punës Eurostandard Bankës. Pasoi falimentimi, ndërsa Fondi për Sigurimin e Depozitave ndau rreth 68 milionë euro për dëmshpërblimin e depozituesve. Këto ishin mjete nga sistemi i sigurimit të depozitave, jo shpenzim i drejtpërdrejtë nga buxheti i shtetit. Por mbetet pyetja sa pjesë e këtyre mjeteve është kthyer përmes procedurës së falimentimit dhe çfarë humbjesh pësuan kreditorët e tjerë. Në vitin 2026, Banka Popullore, tani e udhëhequr nga Trajko Slaveski, përballet me një sfidë të re. Më 1 nëntor u vendos administrim tremujor në Alta Bankën SHA Manastir, pasi pronarit të saj shumicë, Alta Bankës nga Beogradi, iu hoq licenca e punës në Serbi. Por këtu hapet një pyetje edhe më serioze. Si dha Banka Popullore në shtator 2025 pëlqimin që Alta Banka serbe ta marrë Stopanska Bankën Manastir, ndërsa vetëm katërmbëdhjetë muaj më vonë shfaqen rrethana që mund ta rrezikojnë seriozisht aftësinë paguese të bankës maqedonase? A u kontrollua mjaftueshëm në detaje gjendja financiare e investitorit? A kishte sinjale paralajmëruese? A dispononte rregullatori maqedonas me të gjitha informacionet nga Serbia? Banka Popullore sipas ligjit është institucion i pavarur. Por guvernatorët e saj zgjidhen përmes një procedure institucionale në të cilën marrin pjesë funksionarë të zgjedhur politikisht. Guvernatori aktual Trajko Slaveski ka një karrierë të gjatë politike, përfshirë edhe si ministër i Financave. Kjo në vetvete nuk dëshmon ndikim politik mbi vendimet konkrete bankare. Por e thekson edhe më shumë nevojën për transparencë, pavarësi profesionale dhe llogaridhënie publike. Te Eurostandard Banka tashmë pati pagesa të mëdha nga Fondi për Sigurimin e Depozitave. Te Alta Banka Manastir për momentin nuk ka falimentim të përcaktuar as humbje të dëshmuar për shtetin apo Fondin. Vendosja e administrimit është masë parandaluese, jo dëshmi se banka ka falimentuar. Por nëse kriza thellohet, sërish do të shtrohen pyetjet për mbrojtjen e kursimtarëve, firmave, kreditorëve dhe mjeteve të Fondit. Në Maqedoni nuk mjafton që pas çdo krize bankare të njoftohet se institucionet kanë vepruar në përputhje me ligjin. Nevojitet analizë publike e procedurave mbikëqyrëse, verifikim i vendimeve për miratimin e pronësisë dhe përcaktim nëse ka pasur lëshime. Dallimi mes Eurostandardit dhe Alta Bankës është në gjendjen juridike dhe shkaqet e krizës. Ngjashmëria është në pyetjet që publiku ka të drejtë t'i shtrojë. Bankat menaxhojnë para të huaja. Banka Popullore ka detyrim ligjor ta mbikëqyrë punën e tyre. Ndërsa qytetarët kanë të drejtë të dinë nëse kontrolli ka qenë në kohë, i thellë dhe i pavarur. Sepse besimi në sistemin bankar nuk ndërtohet me kumtesa, por me vendime transparente dhe përgjegjësi të përcaktuar.