EUROSTANDARD VE ALTA BANKA - İKİ BANKACILIK KRİZİ, AYNI SORULAR

2020'de Eurostandard Bankası battı. Altı yıl sonra Makedonya yeniden ciddi bir bankacılık belirsizliğiyle karşı karşıya, bu kez Alta Banka AŞ Manastır ile. Davalar hukuken aynı değil, ama özünde aynı soruyu ortaya koyuyor: Merkez Bankası riskleri zamanında fark ediyor mu ve bankacılık sistemi krizle karşılaştığında sorumluluğu kim taşıyor? Ağustos 2020'de Başkan Anita Angelovska-Bejoska yönetimindeki Merkez Bankası, Eurostandard Bankası'nın faaliyet iznini iptal etti. Ardından iflas geldi; Mevduat Sigorta Fonu mudilerin tazmini için yaklaşık 68 milyon euro ayırdı. Bunlar devlet bütçesinden doğrudan bir harcama değil, mevduat sigorta sisteminin kaynaklarıydı. Ama bu kaynakların ne kadarının iflas süreciyle geri alındığı ve diğer alacaklıların ne kadar zarar ettiği sorusu duruyor. 2026'da, şimdi Trayko Slaveski yönetimindeki Merkez Bankası yeni bir sınavla karşı karşıya. 1 Kasım'da, çoğunluk hissedarı Belgrad'daki Alta Banka'nın Sırbistan'daki faaliyet izni iptal edildikten sonra Alta Banka AŞ Manastır'a üç aylık kayyum yönetimi getirildi. Ama burada daha da ciddi bir soru ortaya çıkıyor. Merkez Bankası Eylül 2025'te Sırp Alta Banka'nın Stopanska Banka Manastır'ı devralmasına nasıl onay verdi de, yalnızca on dört ay sonra Makedon bankasının ödeme gücünü ciddi biçimde tehdit edebilecek koşullar ortaya çıkıyor? Yatırımcının mali durumu yeterince ayrıntılı incelendi mi? Uyarı sinyalleri var mıydı? Makedon düzenleyici Sırbistan'daki bütün bilgilere sahip miydi? Merkez Bankası yasaya göre bağımsız bir kurum. Ama başkanları, siyasi olarak seçilmiş yetkililerin katıldığı kurumsal bir prosedürle seçiliyor. Mevcut başkan Trayko Slaveski'nin, maliye bakanlığı da dahil olmak üzere uzun bir siyasi kariyeri var. Bu tek başına somut bankacılık kararları üzerinde siyasi etki olduğunu kanıtlamaz. Ama şeffaflık, mesleki bağımsızlık ve kamuya hesap verebilirlik ihtiyacını daha da vurguluyor. Eurostandard Bankası'nda Mevduat Sigorta Fonu'ndan zaten büyük ödemeler yapılmıştı. Alta Banka Manastır'da ise şimdilik ne tespit edilmiş bir iflas ne de devlet ya da Fon için kanıtlanmış bir zarar var. Kayyum yönetimi önleyici bir tedbir, bankanın battığının kanıtı değil. Ama kriz derinleşirse tasarruf sahiplerinin, şirketlerin, alacaklıların ve Fon kaynaklarının korunmasına ilişkin sorular yeniden sorulacak. Makedonya'da her bankacılık krizinden sonra kurumların yasaya uygun davrandığını açıklamak yeterli değil. Denetim prosedürlerinin kamuya açık bir analizine, sahiplik onay kararlarının incelenmesine ve ihmal olup olmadığının tespitine ihtiyaç var. Eurostandard ile Alta Banka arasındaki fark, hukuki durumda ve krizin nedenlerinde. Benzerlik ise kamuoyunun sorma hakkına sahip olduğu sorularda. Bankalar başkalarının parasını yönetiyor. Merkez Bankası'nın da yasal olarak onların faaliyetlerini denetleme yükümlülüğü var. Vatandaşların ise denetimin zamanında, kapsamlı ve bağımsız olup olmadığını bilme hakkı var. Çünkü bankacılık sistemine güven basın açıklamalarıyla değil, şeffaf kararlarla ve tespit edilmiş sorumlulukla inşa edilir.