133.663.967 euro. Kaq është dëmi material i vlerësuar nga zjarret në Makedoni në periudhën 2023-2025, sipas të dhënave të NP „Pyjet Nacionale“ të përmbajtura në raportin e revizionit të Entit Shtetëror të Revizionit.

Nga ajo sumë, 83.121.333 euro bien vetëm mbi vitin 2024. Gati dy të tretat e dëmit trevjeçar - në një stinë.

Numrat nën atë numër

Në të njëjtën periudhë trevjeçare u evidentuan 82.714 hektarë sipërfaqe e përvëluar dhe 914.657 metra kub masë drusore e djegur. Të dhënat e Sistemit Evropian të Informacionit për Zjarret në Pyje dhanë një pamje edhe më të rëndë: në 2024 në Makedoni u regjistruan 97.660 hektarë sipërfaqe e djegur - më shumë në dekadën e fundit dhe më shumë se sipërfaqja e përgjithshme e përvëluar në gjashtë vjetët e mëparshëm bashkë.

Diferenca mes dy numrave për sipërfaqet e përvëluara rrjedh nga metodologjia e ndryshme e burimeve. Por të dyja çojnë në të njëjtin përfundim.

Vlerësimi financiar është vetëm një pjesë e humbjes. Kur digjet pylli, nuk zhduket vetëm masa drusore - shkatërrohen ekosisteme, habitate, shtresa pjellore e dheut dhe barriera natyrore kundër erozionit. Rritet rreziku nga rrëshqitjet e dheut dhe përmbytjet, ndërsa rigjenerimi mund të zgjasë me dekada.

Çfarë konstatuan revizorët

Përfundimi i Entit Shtetëror të Revizionit është se sistemi i mbrojtjes dhe shpëtimit nuk disponon gatishmëri të plotë për ballafaqim me kohë dhe efikas me katastrofat. U konstatuan dobësi në planifikimin strategjik, koordinimin mes institucioneve, menaxhimin e resurseve, si edhe mangësi kadri, pajisjesh dhe investimesh në modernizim.

Por një rresht i raportit peshon më shumë se të gjithë të tjerët. Dobësitë dhe nevoja për reforma u konstatuan qysh me skriningun që zbatoi BE-ja në 2018. Deri në ditën e revizionit, ato reforma nuk u zbatuan.

Tetë vjet.

Dokumentet që presin nënshkrim

Është përpiluar një Projekt-strategji për periudhën 2026-2030 - nuk është miratuar. Nuk është miratuar as Programi Vjetor për mbrojtje dhe shpëtim. Plani për mbrojtje dhe shpëtim nuk është aktualizuar, ndërsa në revizion nuk u prezantua provë se është miratuar nga Qeveria.

Vlerësimi i rrezikshmërisë nga fatkeqësitë natyrore dhe aksidentet e tjera është miratuar në 2007 dhe prej atëherë nuk është aktualizuar.

Nëntëmbëdhjetë vjet. Klima në atë periudhë ndryshoi; dokumenti sipas të cilit vlerësohet rreziku - nuk ndryshoi.

Çfarë thotë drejtori i DMSH

Stojançe Angelov, drejtor i Drejtorisë për Mbrojtje dhe Shpëtim, thotë se në dobësitë e sistemit ka bërë vërejtje qysh kur ishte drejtor i Centrit për Menaxhim me Kriza. Mendon se një pjesë e tyre janë zvogëluar dukshëm me ndryshimet e vitit të kaluar të Ligjit për menaxhim me kriza dhe me Ligjin për mbrojtje dhe shpëtim të miratuar në qershor të këtij viti.

Argumenti i tij më i fortë është operativ: „Këtë verë nuk pati nevojë për kërkim ndihmë ndërkombëtare. Përkundrazi, për herë të parë nga ekzistenca, DMSH në Mekanizmin Evropian për mbrojtje dhe shpëtim deklaroi dy aerotraktorë për ndihmë vendeve të tjera. Përkundër dobësive dhe mangësive ekzistuese, këtë verë Makedonia më me sukses deri tani u ballafaqua me zjarret në hapësirë të hapur.“

Angelov paralajmëron se reformat vazhdojnë kah krijimi i një institucioni të vetëm që do t'i bashkojë funksionet e CMK dhe DMSH.

Dy pamjet nuk përjashtohen - dhe ky është problemi

Revizioni shikon një sistem me dokumente nga 2007 dhe reforma të parealizuara nga 2018. Drejtori shikon një verë në të cilën nuk u kërkua ndihmë nga jashtë. Të dyja mund të jenë të sakta njëkohësisht, sepse matin gjëra të ndryshme: një mat si shuhet, tjetra mat a parandalohet fare.

Menaxhimi modern i katastrofave mbështetet në një rregull - intervenimi më i mirë është ai që parandalon krizën të kalojë në katastrofë. Sistemi makedon me vite është orientuar kah reagimi: së pari intervenojnë forcat lokale të zjarrfikësve, pastaj resurset shtetërore, e më pas policia, Armata dhe kapacitetet ajrore.

Kjo është linja e fundit e mbrojtjes, dhe ajo dukshëm funksionon më mirë se më parë. Por sistemet për zbulim të hershëm, kamerat, korridoret e pastruara pyjore, rrugët e qasjes, rezervuarët lokalë të ujit - këto janë gjërat që vendosin a do të mbërrihet fare në linjën e fundit.

Revizioni konstatoi edhe ku shkojnë parat: pjesa më e madhe e mjeteve shkoi në shpenzime rrjedhëse, kryesisht paga, ndërsa një pjesë shumë më e vogël në investime kapitale. Pa investime kapitale nuk ka automjete të reja, teknikë të specializuar, dronë, sensorë dhe sisteme komunikimi.

Një stinë e mirë është lajm i mirë. Por një stinë e mirë nuk është sistem, dhe 133 milionë euro në hi janë çmimi i diferencës mes të dyjave.