133.663.967 euro. Devlet Sayıştayı'nın raporunda yer alan "Nacionalni sumi" kamu orman işletmesi verilerine göre, Makedonya'da 2023-2025 döneminde yangınların yol açtığı tahmini maddi hasar bu kadar.

Bu tutarın 83.121.333 eurosu yalnızca 2024 yılına ait. Üç yıllık hasarın neredeyse üçte ikisi - tek bir sezonda.

O sayının altındaki sayılar

Aynı üç yıllık dönemde 82.714 hektar yanmış alan ve 914.657 metreküp yanmış odun kütlesi kaydedildi. Avrupa Orman Yangını Bilgi Sistemi verileri daha da ağır bir tablo çiziyor: 2024'te Makedonya'da 97.660 hektar yanmış alan kaydedildi - son on yılın en yükseği ve önceki altı yılın toplam yanmış alanından fazla.

İki yanmış alan verisi arasındaki fark, kaynakların farklı metodolojisinden geliyor. Ama ikisi de aynı sonuca çıkıyor.

Mali tahmin, kaybın yalnızca bir bölümü. Orman yandığında sadece odun kütlesi yok olmaz - ekosistemler, yaşam alanları, verimli toprak katmanı ve erozyona karşı doğal bariyerler tahrip olur. Heyelan ve sel riski artar, yenilenme onlarca yıl sürebilir.

Denetçiler ne saptadı

Devlet Sayıştayı'nın vardığı sonuç, koruma ve kurtarma sisteminin afetlerle zamanında ve etkili biçimde başa çıkmak için tam hazırlığa sahip olmadığı. Stratejik planlamada, kurumlar arası koordinasyonda, kaynak yönetiminde zayıflıklar ile personel, donanım ve modernizasyon yatırımı eksikliği saptandı.

Ama raporun bir satırı hepsinden ağır. Zayıflıklar ve reform ihtiyacı, AB'nin 2018'de yürüttüğü taramada zaten saptanmıştı. Denetim gününe kadar o reformlar uygulanmadı.

Sekiz yıl.

İmza bekleyen belgeler

2026-2030 dönemi için bir Strateji Taslağı hazırlanmış - kabul edilmemiş. Yıllık Koruma ve Kurtarma Programı da çıkarılmamış. Koruma ve kurtarma planı güncellenmemiş; denetime, Hükümet tarafından kabul edildiğine dair kanıt sunulmamış.

Doğal afetler ve diğer kazalardan kaynaklanan tehdit değerlendirmesi 2007'de kabul edilmiş ve o zamandan beri güncellenmemiş.

On dokuz yıl. Bu süreçte iklim değişti; riskin değerlendirildiği belge değişmedi.

Müdürlük başkanı ne diyor

Koruma ve Kurtarma Müdürlüğü başkanı Stoyançe Angelov, sistemdeki zayıflıklara Kriz Yönetim Merkezi'nin başındayken de dikkat çektiğini söylüyor. Bunların bir bölümünün geçen yılki Kriz Yönetimi Yasası değişiklikleri ve bu yıl haziranda çıkarılan Koruma ve Kurtarma Yasası ile önemli ölçüde azaldığını düşünüyor.

En güçlü argümanı operasyonel: "Bu yaz uluslararası yardım talebine gerek kalmadı. Aksine, kuruluşundan bu yana ilk kez Müdürlük, Avrupa Sivil Koruma Mekanizmasına diğer ülkelere yardım için iki yangın söndürme uçağı bildirdi. Mevcut zayıflık ve eksikliklere rağmen Makedonya bu yaz açık alan yangınlarıyla bugüne dek en başarılı şekilde başa çıktı."

Angelov, reformların Kriz Yönetim Merkezi ile Müdürlüğün işlevlerini birleştiren tek bir kurumun oluşturulmasına doğru sürdüğünü duyuruyor.

İki tablo birbirini dışlamıyor - sorun da bu

Denetim, 2007 tarihli belgelerle ve 2018'in uygulanmamış reformlarıyla çalışan bir sistem görüyor. Müdür ise yurt dışından yardım istenmeyen bir yaz görüyor. İkisi aynı anda doğru olabilir, çünkü farklı şeyler ölçüyorlar: biri nasıl söndürüldüğünü, diğeri hiç önlenip önlenmediğini.

Modern afet yönetimi tek bir kurala dayanır: en iyi müdahale, krizin afete dönüşmesini engelleyendir. Makedonya'nın sistemi yıllardır müdahaleye dönük: önce yerel itfaiye güçleri, sonra devlet kaynakları, ardından polis, Ordu ve hava kapasiteleri devreye giriyor.

Bu son savunma hattı ve belli ki eskisinden iyi işliyor. Ama erken uyarı sistemleri, kameralar, temizlenmiş orman koridorları, ulaşım yolları, yerel su rezervuarları - son hatta hiç gelinip gelinmeyeceğine bunlar karar veriyor.

Denetim paranın nereye gittiğini de saptadı: kaynakların en büyük bölümü cari giderlere, özellikle maaşlara; çok daha küçük bir bölümü sermaye yatırımlarına gitti. Sermaye yatırımı olmadan yeni araç, özel teçhizat, drone, sensör ve iletişim sistemi olmaz.

Bir iyi sezon iyi haberdir. Ama bir iyi sezon sistem değildir ve küldeki 133 milyon euro, ikisi arasındaki farkın bedelidir.