Në vitin 1947 një drejtues i mensës së aeroportit në Irlandën perëndimore me emrin Brendan O'Rigan i bindi deputetët në Parlament se blerjet e udhëtarëve në tranzit nuk duhet të taksoheshin. Hapi një kioskë të vogël, ia dorëzoi gruas vendase Kiti Dauns dhe nisi të shiste dantella irlandeze dhe suvenire. Ky ishte dyqani i parë pa doganë në botë. Çdo aeroport i planetit sot e kopjon atë model, kurse thuajse askush nuk e di ku nisi.

Gati tetëdhjetë vjet më vonë, Shanoni ende është pika më e mirë hyrëse për Irlandën perëndimore. Ka disa linja direkte në javë drejt Madridit me çmim të arsyeshëm, që do të thotë se nuk duhet të ulesh në Dublin e pastaj të vozisësh nëpër gjithë vendin. Për një vend që hyn në tekstet e tregtisë, kjo është një pikënisje çuditërisht e qetë.

Kështjella Bunrati është fortesa e katërt e ngritur në të njëjtin vend, e ndërtuar rreth vitit 1425 nga klani Maknamara, kurse rreth vitit 1500 kaloi te familja O'Brajan. E braktisur në shekullin e nëntëmbëdhjetë, e restauruar në vitet pesëdhjetë nga vikonti i shtatë i Gortit. Rreth saj është një etnopark rreth dhjetë hektarësh me një rrugë të shekullit të nëntëmbëdhjetë, ferma të transferuara nga krahina të tjera dhe një kopsht i murosur i vitit 1804. Pabi Drti Nelis punon që nga viti 1620 dhe ka muzikë tradicionale irlandeze çdo mbrëmje. Gjashtë shekuj, i njëjti lokal, e njëjta birrë.

Njëzet minuta më në jug është Limeriku me kështjellën e mbretit Xhon, një fortesë normane e shekullit të trembëdhjetë. Edhe një çerek ore - Adare, një fshat që çdo vit garon për më të bukurin në Irlandë, me shtëpiza me kashtë nga vitet tridhjetë të shekullit të nëntëmbëdhjetë, të ndërtuara nga konti i tretë i Danrejvenit, sot plot me dyqane të pavarura.

Gjysmë ore më brenda, aty ku Shanoni zgjerohet në liqenin Derg, është Kilali - para një mijë vjetësh kryeqyteti i Irlandës. Brajan Boru, mbreti i fundit suprem, këtu e forcoi Kinkorën. Katedralja e Shën Flananit e shekullit të trembëdhjetë ruan një gur me mbishkrim runik të gdhendur nga vikingët dhe një kryq keltik të shekullit të dymbëdhjetë. Hyrja është falas gjithë vitin.

Ura me trembëdhjetë harqe që lidh Kilalin dhe Balinën është më e ngushtë se pesë metra dhe e ka bartur gjithë trafikun përtej lumit për 250 vjet. Kur ura e re u hap në maj 2025, banorët nisën spontanisht të vendosnin tavolina pikniku në të vjetrën. Pas protestave të tregtarëve, të dyja komunat më 17 tetor 2025 e mbyllën përgjithmonë për automjete. Tani aty kalohet në këmbë deri te tarraca e bregut tjetër. Rrallë ndodh që zakoni vendas ta mposhtë tregtinë vendase - e këtu ka ndodhur.

Te Hags Hedi shkëmbinjtë janë 120 metra të lartë, kurse tetë kilometra më në veri, te kulla e O'Brajanit, arrijnë 214. Sër Kornelius O'Brajan e ndërtoi atë kullë të rrumbullakët guri në vitin 1835, duke besuar se turizmi mund ta ulte varfërinë vendase. Shtresat e errëta dhe të ndritshme në shkëmb janë depozitime mbi 300 milionë vjeçare. Këtu çerdhon kolonia më e madhe e shpendëve detarë në tokën irlandeze - deri në 30.000 çifte në sezonin e riprodhimit.

Shifrat për vizitat thonë gjithçka për turizmin bashkëkohor: në vitin 2024 erdhën thuajse 1,5 milionë njerëz, kurse 59 për qind e tyre hynë mes orës njëmbëdhjetë paradite dhe katër pasdite. Pra mbi gjysma e vizitave vjetore shtyhet brenda pesë orësh. Çmimi në sportel është 15 euro; përmes internetit nis nga 8 euro për terminet e mëngjesit dhe të pasdites, kurse fëmijët deri në dymbëdhjetë vjeç hyjnë falas, me parkimin në çmim. Në shtator dhe tetor punohet deri në shtatë mbrëmje.

Bareni në irlandisht do të thotë „vend guror“ dhe kjo është krejtësisht e saktë. Gëlqeror i çarë në 530 kilometra katrorë, me status gjeoparku nën mbrojtjen e UNESKO-s. Mes të çarave rriten rreth 1.100 lloje bimësh - tri të katërtat e gjithë florës irlandeze - në kombinime që nuk ekzistojnë askund në Evropë. Dolmeni Polnabron qëndron mbi gur të zhveshur pa parking; vetura lihet në fshat. Gërmimet në vitet tetëdhjetë gjetën 33 mbetje mortore nën pllakën e gurit, çka tregoi se megaliti ka funksionuar rreth 600 vjet. Një kockë e ijës ka një majë shigjete të ngulur brenda.

Shpella Dulin zbret 125 shkallë deri te një hapësirë 60 metra nën sipërfaqe, ku varet stalaktiti më i gjatë i varur lirshëm në Evropë - 7,3 metra dhe dhjetë tonë. Temperatura është njëmbëdhjetë gradë gjithë vitin. Nga porti i Dulinit trageti arrin në Inis Or për pesëmbëdhjetë minuta, në Inis Mejn për 25, kurse në Inis Morin më të madh për 35, ku fortesa parahistorike Dun Angasa varet mbi shkëmbinj.

Kurse çdo shtator një qytezë me një rrugë të vetme me emrin Lisdunvarna e pret atë që e quajnë festivali më i madh për beqarë në Evropë - traditë më e gjatë se 165 vjet, me rreth 60.000 vizitorë. Në barin Maçmejker punon Vili Dali, shkuesi i brezit të tretë dhe i fundit tradicional në Irlandë. Legjenda thotë se nëse e prek librin e tij me të dyja duart, do të martohesh brenda gjashtë muajsh. Zakoni në fakt rrjedh nga tubimet e bujqve pas korrjes, pranë burimeve minerale, ku burrat e pamartuar njiheshin me gra që vinin nga jashtë. Një llogari e shekullit të nëntëmbëdhjetë, e paketuar sot si romancë.