Programe spiune që hyjnë përmes një reklame të zakonshme, pa asnjë klikim: Citizen Lab tregon me gisht firmën izraelite Discover-Tech

Viktima nuk duhet të hapë asgjë as të klikojë: mjafton që në ekran t'i shfaqet një reklamë. Ky është përfundimi i një raporti të ri të Citizen Lab, departamentit për të drejtat digjitale pranë Universitetit të Torontos, sipas të cilit prodhuesit e programeve spiune për qeveritë i keqpërdorin rrjetet globale të reklamave për të hakuar pajisje.

Në qendër është Discover-Tech, një firmë izraelite që paraqitet si kompani reklamash. Sipas hulumtuesve, platforma e saj u mundësonte prodhuesve të softuerit spiun të shënjestronin njerëz ose pajisje konkrete pothuajse kudo në botë, me programe që e infektojnë pajisjen pa e hapur viktima një mesazh ose pa klikuar një lidhje. Si përdorues të platformës përmenden Candiru dhe Bindecy.

Rasti më konkret është Al Jazeera. Të paktën 45 kompjuterë me Windows në këtë shtëpi mediatike ka shumë gjasa të jenë hakuar në vitet 2024 dhe 2025 me softuerin spiun të Candiru, pasi në to u shfaqën reklama keqdashëse.

Hulumtuesit hasën edhe në të dhëna të ekspozuara: kod burimor, regjistra hyrjesh, ndër to edhe të punonjësve të Candiru, dhe miliarda regjistra nga ankandet e reklamave. Prej tyre shihet se reklamat qarkullonin nëpër dhjetëra mijëra aplikacione dhe faqe interneti midis marsit dhe qershorit 2026, përfshirë edhe pajisje që i përdorin ushtri, qeveri dhe infrastrukturë kritike. Nëse këto reklama përfunduan me hakim, nuk është e qartë.

Firma Confiant, që e kontrollon cilësinë e reklamave dhe bashkëpunoi me Citizen Lab, gjeti gjurmë reklamash potencialisht keqdashëse edhe në rrjetet e Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike dhe të Gjykatës Ndërkombëtare Penale. Nëse reklama arrin deri në rrjetin e gjykatës për krime lufte, deri ku nuk arrin?

Cilat qeveri qëndrojnë pas sulmeve, Citizen Lab nuk mundi ta përcaktojë. Bill Marczak, hulumtues i lartë në laborator, thotë se ka „dëshmi konkrete teknike“ se procesi funksionon në praktikë, ndërsa Discover-Tech është „me siguri vetëm maja e ajsbergut“. Këshilla e tij për njerëzit që mund të jenë në shënjestër është ta çaktivizojnë ndjekjen për reklama ose t'i bllokojnë plotësisht reklamat. Al Jazeera dhe Discover-Tech nuk iu përgjigjën kërkesës për koment, ndërsa me Integrity Labs, kompaninë që qëndron pas Candiru, nuk ishte e mundur të vendosej kontakt.

Maqedonia e kujton se çfarë do të thotë kur dikush përgjon masivisht bisedat e të tjerëve - afera e përgjimeve shënoi një cikël të tërë politik. Sot për këtë nuk nevojitet as tel, as bashkëpunëtor në shërbime, mjafton një buxhet për reklama. Kush kontrollon se kush i blen reklama të tilla dhe kujt u shfaqen?