Shqipëria priti 12,4 milionë vizitorë të huaj në vitin 2025 - gjashtë pikë gjashtë për qind më shumë se një vit më parë. Kjo është shifër që te fqinjët zakonisht komentohet me tallje ose me zili, rrallë me pyetjen si është bërë. Ndërsa historia e Tiranës është pikërisht kjo: pyetja si një qytet me atë histori u bë për tridhjetë vjet vend që revistat perëndimore e përshkruajnë si diamant i papërpunuar.

Tirana është kryeqytet vetëm që nga viti 1920. Para saj një kasabá e vogël me trashëgimi osmane. Pastaj pushtimi italian, pastaj izolimi i Enver Hoxhës, pastaj vitet nëntëdhjetë. Secila prej atyre shtresave është ende e dukshme nëse ecën në këmbë, ndërsa qendra vizitohet në këmbë pa mundim.

Atë që të tjerët e shembin, këtu e kthyen në muze

Gjëja më e mirë në Tiranë është mënyra si ka vepruar me të kaluarën e vet. Bunkerët e betonit të Hoxhës nuk janë shembur e as mbuluar me bar dhe heshtje - dy prej tyre janë kthyer në muze. Bunk'Art 2 e rrëfen historinë e komunizmit përmes dëshmive të njerëzve që e mbijetuan. Shtëpia me gjethe, ish-selia e policisë sekrete, është muze i përgjimit dhe represionit nga njëzet vjet diktaturë.

Ky është vendi ku lexuesi në Ballkan duhet të ndalet. Ne ende debatojmë a duhen hapur arkivat. Atje bënë biletë.

Piramida e vitit 1988, e ngritur për nder të diktatorit, tani është qendër kulturore dhe shkollë arti, e rinovuar me para evropiane. Nga simbol i një njeriu u bë ndërtesë për fëmijë që mësojnë programim.

Çfarë shihet për dy ditë

Sheshi Skënderbej me monumentin kalorësiak të Gjergj Kastriotit, ndërtesa e Operas dhe Baletit Kombëtar dhe mozaiku i Muzeut Historik. Xhamia e Et'hem Beut, tempulli më i vjetër islamik në qytet nga fundi i shekullit të tetëmbëdhjetë, me një veçori të rrallë - afreske me lule, diçka që dekorimi islamik zakonisht nuk e bën. Xhamia e Madhe e Namazgjasë, ndër më të mëdhatë në Ballkan, e ngritur si përgjigje ndaj dekadave kur besimi ishte i ndaluar. Parku i madh me liqen ku notohet dhe me tarraca buzë ujit.

Për të ngrënë, Mullixhiu i kuzhinierit Bledar Kola për kuzhinë bashkëkohore shqiptare, Oda Garden dhe Shuci për tradicionale. Kafeja pihet në Radio Bar, Nouvelle Vague dhe Komiteti.

Koha më e mirë është pranvera dhe vjeshta e hershme - vera sjell temperatura të larta dhe lagështi. Dua Lipa, familja e së cilës ka rrënjë shqiptaro-kosovare, mori shtetësinë në nëntor 2022 dhe që atëherë është ambasadorja më e zëshme e qytetit. Por Tirana nuk mbushet për shkak të saj. Mbushet sepse është më lirë se Italia, më afër se Spanja dhe e interesuar të tregojë çfarë ka.