Албанија примила 12,4 милиони странски посетители во 2025 година – шест и шест отсто повеќе од претходната. Тоа е бројка што кај соседите обично се коментира со потсмев или со завист, ретко со прашање како е направена. А приказната на Тирана е точно тоа: прашање како град со таква историја во триесет години станал место што западните списанија го опишуваат како необработен дијамант.

Тирана е главен град дури од 1920 година. Пред тоа мала касаба со отоманско наследство. Потоа италијанска окупација, па изолацијата на Енвер Хоџа, па деведесеттите. Секој од тие слоеви е сè уште видлив ако се оди пеш, а центарот се обиколува пеш без напор.

Она што другите го рушат, тука го претворија во музеј

Најдоброто нешто во Тирана е начинот на кој постапила со сопственото минато. Бетонските бункери на Хоџа не се урнати ниту прекриени со трева и молк – два од нив се претворени во музеи. Бункарт 2 ја раскажува историјата на комунизмот преку сведоштва на луѓе што ја преживеале. Куќата на лисјата, поранешно седиште на тајната полиција, е музеј на прислушкувањето и репресијата од дваесет години диктатура.

Ова е местото каде читателот на Балканот треба да застане. Ние сè уште расправаме дали архивите да се отворат. Таму направиле влезница.

Пирамидата од 1988 година, подигната во чест на диктаторот, е сега културен центар и училиште за уметности, обновена со европски пари. Од симбол на еден човек станала зграда за деца што учат програмирање.

Што се гледа за два дена

Плоштадот Скендербег со коњаничкиот споменик на Ѓерѓ Кастриот, зградата на Народната опера и балет и мозаикот на Историскиот музеј. Џамијата Ет’хем Беј, најстариот исламски храм во градот од крајот на осумнаесеттиот век, со ретка одлика – цветни фрески, нешто што исламската декорација обично не го прави. Големата џамија Намазгја, меѓу најголемите на Балканот, подигната како одговор на децениите кога верата беше забранета. Големиот парк со езеро во кое се плива и тераси покрај вода.

За јадење, Мулиџиу на готвачот Бледар Кола за современа албанска кујна, Одас Гарден и Шуќи за традиционална. Кафе се пие во Радио Бар, Нувел Ваг и Комитети.

Најдобро време е пролет и рана есен – летото носи високи температури и влага. Дуа Липа, чие семејство е со албанско-косовски корени, добила државјанство во ноември 2022 и оттогаш е најгласниот амбасадор на градот. Но Тирана не се полни поради неа. Се полни затоа што е поевтина од Италија, поблиску од Шпанија и заинтересирана да покаже што има.