"Hiçbir ton cevher, hiçbir yüzde ihracat ve hiçbir yatırım insan hayatından daha değerli değildir," dedi Enerji Bakanı Sanja Bojinovska, Madenciler Günü töreninde.

Cümle iyi. Soru şu: arkasındaki rakamlar onu karşılıyor mu?

Bakanlıktan yapılan açıklamaya göre 2025'te imtiyaz bedellerinden 1,22 milyar denar tahsil edildi, gelirin yüzde 78'i altyapı için belediyelere gidiyor. Etkinlikte on madenciye ödül verildi; madencilik sektörü ve akademiden temsilciler de konuştu, aralarında Makedonya Madencilik Derneği başkanı Dime Petreski ve profesör Gjorgje Dimov vardı. Mineral hammaddeler için yeni bir strateji ve yasa değişikliklerinin hazırlanacağı duyuruldu.

O para nerede bitiyor

1,22 milyar denarın yüzde 78'i, belediyelere 950 milyon denara yakın, yani yaklaşık 15 milyon avro döndüğü anlamına geliyor. Yerel bütçeler için küçük bir tutar değil - ama rakam tek başına hiçbir şey söylemiyor. Paranın hangi yöne gittiğini söylüyor, onunla ne yapıldığını değil.

Madencilikte bu soru muhasebe sorusu değil. İmtiyaz bedelini alan belediyeler, sonuçlara katlanan belediyelerin ta kendisi - toz, yükün altında ezilen yollar, sular ve atık depoları. O para, aynı madencilik faaliyetinin yıprattığı altyapıya geri dönüyorsa, bedel kalkınma değil tazminattır.

Güvenlik konuşmalarla değil denetimlerle ölçülür

Çevre standartlarına ve işçi güvenliğine odaklanan yeni bir strateji ve yeni mevzuat duyurusu, Madenciler Günü'nde duyurulması gereken şeyin tam kendisi. Sorun, ülkedeki madencilik mesleğinin onlarca yıldır aynı vaatleri dinliyor olması.

Hiçbir yatırımın insan hayatından değerli olmadığı cümlesi yalnızca tek bir yerde sınanır - denetim raporlarında. Bu yıl kaç denetim yapıldı, kaç usulsüzlük tespit edildi, kaç işlem başlatıldı ve bakanlığın duyurduğu standartlara göre kaç maden çalışıyor. Bu rakamlar törende söylenmedi.

On madenciye on ödül hak edilmiş bir jest. Ama yarın aşağı inecekler için, habersiz gelen bir müfettiş, sahnede verilen bir teşekkür belgesinden daha çok anlam taşıyor.