Emekli maaşları eylülden itibaren artıyor: kimine 607 denar, kimine 2.830, ve Fonda 19 milyarlık bir delik

Emekli maaşları eylülden itibaren artıyor, ama bu kez herkes aynı miktarı almayacak. Yüzdesel uyarlama geri dönüyor; bu da 20.228 denar alan yaşlının yaklaşık 607 denar fazla, 94.332 denarlık en yüksek maaşı alanın ise yaklaşık 2.830 denar fazla alacağı anlamına geliyor. Fark bir hesap hatası değil - sistemin ta kendi mantığı.

Neden tam olarak yaklaşık yüzde üç

Cevap, İsviçre formülü denen yöntemde. Emeklilik ve Malullük Sigortası Yasası'nın 37. maddesine göre maaşlar yılda iki kez, mart ve eylülde uyarlanıyor. Hesabın yarısı ortalama maaş artışından, yarısı yaşam maliyetindeki artıştan geliyor.

Eylül uyarlaması için 2026'nın ilk altı ayı, 2025'in ikinci yarısıyla karşılaştırılıyor. Ortalama net maaş yaklaşık yüzde 4,75, yaşam maliyeti ise yaklaşık yüzde 1,17 arttı. Formüle konulduklarında yüzde 2,96 veriyorlar. Yani bu artışın motoru maaşlar, enflasyonun katkısı belirgin biçimde daha az. Kesin oran hâlâ resmen belirlenecek.

Başbakan Hristijan Mickoski uyarlamayı yasaya uygun ve olağan olarak duyurdu, kesin tutarın yakında bilineceğini söyledi. Geçen iki yılda emekliler 7.000'er denarlık doğrusal artışlar almıştı.

Kim ne kadar alıyor

Oran yüzde üç olursa, 20 bin denarlık maaş 600 denar, 25 binlik 750, 30 binlik 900, 40 binlik 1.200 ve 50 binlik 1.500 denar fazla alıyor. Ülkedeki en yüksek maaşı yalnızca sekiz kişi alıyor. Nominal artışın en büyüğünü onlar görecek.

Doğrusal artışlara göre asıl fark da burada: o zaman herkes aynı tutarı alıyordu, şimdi herkes kendi maaşının aynı yüzdesini alıyor. Daha çoğu olan daha çok alıyor. Bu adil olarak savunulabilir - daha yüksek prim ödeyen daha çok geri alır - ama 20 bin denarla geçinen bir emekli için 600 ile 7.000 denar arasındaki fark bir soyutlama değil.

Fonun faturası

Ülkede 350 binden fazla emekli maaşı alan var, yalnızca bu yılın ilk yarısında sayıları 1.876 kişi arttı. Bu tek başına, yeni uyarlama hesaplanmadan önce bile ek gider demek.

Sorun şu ki Fon giderlerini yalnızca primlerden karşılamıyor. Devlet Sayıştayı'nın 2024 denetimine göre prim gelirleri yüzde 14 artarak 71,4 milyar denara çıktı. Emekli maaşı giderleri ise 90,2 milyarı aştı. Deliği devlet bütçesi kapatıyor.

Tam da bu yüzden yakın zamanda İstihdam Ajansı'nda biriken yaklaşık 4,75 milyar denar, yani 77,2 milyon avro, emeklilik fonuna aktarıldı. Emeklilik sigortası primi yüzde 18,8'den 19,9'a yükseldi, işsizlik primi ise yüzde 1,2'den 0,1'e düştü. Toplam oran yüzde 28'de kaldı - aynı toplam, farklı dağılım.

Fonun müdürü Nikola Memov, primlerin düzenli toplandığını, bütçeden yapılan aktarımların düzenli olduğunu ve maaşların zamanında ödendiğini söylüyor. Ama o da sistemin yapısal sorunları olduğunu ve reform gerektiğini kabul ediyor. Ayrıca emeklilerin sağlık sigortası için yılda yaklaşık 13,5 milyar denar, yani 220 milyon avro ayrıldığını belirtiyor ve bu yükün emeklilik fonunun üzerinde asılı kalıp kalmaması gerektiği sorusunu açıyor.

Eylül için hesap açık. Yüksek sesle sorulmayan soru ise şu: aynı hesap on ya da yirmi yıl sonra nasıl görünecek, maaş alanlar daha da çoğaldığında ve primi daha az insan ödediğinde?