„Ниту еден тон руда, ниту еден процент извоз и ниту една инвестиција не вредат повеќе од човечкиот живот“, порача министерката за енергетика Сања Божиновска на одбележувањето на Денот на рударите.

Реченицата е добра. Прашањето е дали ја покриваат бројките што стојат зад неа.

Од министерството соопштија дека во 2025 година се наплатени 1,22 милијарди денари од концесиски надоместоци, при што 78 проценти од приходите одат кон општините за инфраструктура. На настанот беа доделени признанија на десет рудари, а зборуваа и претставници од рударската индустрија и академијата, меѓу нив претседателот на Македонското рударско здружение Диме Петрески и професорот Ѓорѓе Димов. Најавена е нова стратегија за минерални суровини и подготовка на законски измени.

Каде завршуваат тие пари

78 проценти од 1,22 милијарди денари значи дека кон општините се враќаат близу 950 милиони денари, односно околу 15 милиони евра. Тоа не е мала сума за локални буџети – но самата бројка ништо не кажува. Кажува во кој правец патуваат парите, не и што се направило со нив.

Кај рударството тоа прашање не е книговодствено. Општините кои примаат концесиски надоместок се истите општини кои ги трпат последиците – прашина, натоварени патишта, води и депонии за јаловина. Ако тие пари се враќаат во инфраструктура која ја трпи истата таа рударска активност, тогаш надоместокот е компензација, не развој.

Безбедноста се мери во инспекции, не во говори

Најавата за нова стратегија и нова легислатива со фокус на еколошки стандарди и безбедност на работниците е точно она што треба да се најави на Ден на рударите. Проблемот е што рударската професија во земјава со децении ги слуша истите ветувања.

Реченицата дека ниту една инвестиција не вреди повеќе од човечки живот се проверува само на едно место – во инспекциските извештаи. Колку надзори се направени годинава, колку неправилности се утврдени, колку постапки се покренати и колку рудници работат по стандардите кои ги најавува министерството. Тие бројки на прославата не беа кажани.

Десет признанија за десет рудари се заслужен гест. Но за оние што утре слегуваат долу, повеќе значи еден инспектор кој дошол ненајавено отколку една благодарница на сцена.