New York, 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından hava durumuna ilişkin o güne dek kapalı tutulan 170.000'den fazla sayfa belgeyi yayımladı. İçlerinde yazanlar, hayatta kalanların on yıllardır söylediklerini doğruluyor: kent yönetimi Ground Zero'daki kirliliğin tehlikeli olduğunu biliyordu, buna karşın insanlara havanın solunmak için güvenli olduğu güvencesini kamuoyu önünde veriyordu.

Belediye Başkanı Zohran Mamdani belgeleri bir basın toplantısında tanıttı. "Yıllar geçtikçe ve kurbanların sayısı arttıkça, 11 Eylül'ün bedelini bir New Yorkluyu daha vaktinden önce her kaybettiğimizde ödüyoruz" dedi.

Felaketin ardındaki rakamlar

Saldırıların kendisinde yaklaşık 3.000 kişi öldü. Aralarında kurtarma görevlileri ve enkazı temizleyen işçilerin de bulunduğu binlerce kişi ise daha sonra toksik maruziyetin yol açtığı kanser ve hastalıklardan öldü. 11 Eylül Anıtı ve Müzesi'nin verilerine göre, 50 eyaletin tamamından en az 140.000 kişi Dünya Ticaret Merkezi sağlık programına dahil ve bunların 49.000'ine saldırılarla bağlantılı kanser tanısı konuldu.

Belgeler iyi niyetle çıkmadı. 9/11 Health Watch adlı örgüt, bunları gün ışığına çıkarmak için dava açtı. Aralarında, kent görevlilerinin asbest ve tehlikeli kimyasallar dahil yüksek toksin düzeylerine dair uyarılarda bulunduğu Ekim ve Kasım 2001 tarihli iç notlar da var.

Kim neyi biliyordu ve ne zaman söyledi

Çevre Koruma Ajansı'nın eski başkanı Christine Todd Whitman, havanın "solunmak için güvenli" olduğu açıklamasını o an mevcut bilimsel analizlere dayanarak yaptığını savunuyor. Ancak Kongre üyesi Jerry Nadler'ın 2002'de dönemin belediye başkanı Michael Bloomberg'in ofisine yazdığı mektupta, Ajans'ın Ground Zero çevresindeki kapalı alanlarda hava kalitesinin izlenmesine dair "sorumluluğunu ihmal ettiği" belirtiliyor.

Birinin güvenliği değil riski hesapladığına dair en sağlam kanıt, Belediye Başkan Yardımcısı Robert Harding'e gönderilen hukuki not: burada kentin yaklaşık 35.000 kişiden gelebilecek davalara açık olduğu tahmin ediliyordu. Bu, havanın temiz olduğuna inanan bir kurumun rakamı değil. Bu, öğrenildiğinde maliyetin ne olacağını hesaplayan bir kurumun rakamı.

İlk haftalarda kayda geçmiş olanın yayımlanması için yirmi beş yıl ve bir dava gerekti. Belgeler artık kamuya açıkken ve ilgili kişilerin yarısı çoktan aramızdan ayrılmışken, bunun hesabını şimdi kim verecek?