Nju Jorku publikoi mbi 170.000 faqe dokumentesh deri atëherë të mbyllura për gjendjen e ajrit pas sulmeve të 11 shtatorit 2001. Ajo që shkruhet në to konfirmon atë që të mbijetuarit e thonë prej dekadash: autoritetet e qytetit e dinin se ndotja në Graund Ziro ishte e rrezikshme, ndërsa publikisht i siguronin njerëzit se ajri ishte i sigurt për t'u marrë frymë.

Kryetari Zohran Mamdani i prezantoi dokumentet në një konferencë për shtyp. „Ndërsa kalojnë vitet e numri i viktimave rritet, çmimin e 11 shtatorit e paguajmë çdo herë kur para kohe humbim edhe një njujorkez“, tha ai.

Shifrat pas katastrofës

Në vetë sulmet vdiqën gati 3.000 njerëz. Mijëra të tjerë - mes tyre shpëtimtarë dhe punëtorë që pastruan terrenin - vdiqën më vonë nga kanceri dhe sëmundje të shkaktuara nga ekspozimi toksik. Sipas të dhënave të Memorialit dhe muzeut të 11 shtatorit, së paku 140.000 njerëz nga të 50 shtetet federale janë të përfshirë në programin shëndetësor për Qendrën Botërore të Tregtisë, ndërsa 49.000 prej tyre janë diagnostikuar me kancer të lidhur me sulmet.

Dokumentet nuk dolën nga vullneti i mirë. Organizata 9/11 Health Watch parashtroi padi për t'i nxjerrë në dritë. Mes tyre janë shënime të brendshme nga tetori dhe nëntori i vitit 2001 në të cilat nëpunësit e qytetit paralajmëronin për nivele të ngritura toksinash, përfshirë azbestin dhe kimikate të rrezikshme.

Kush çfarë dinte dhe kur e tha

Ish-shefja e Agjencisë për mbrojtjen e mjedisit, Kristin Tod Vitman, pretendon se deklaratën që ajri është „i sigurt për t'u marrë frymë“ e dha mbi bazë të analizave shkencore të disponueshme në atë moment. Por një letër e kongresmenit Xheri Nadler drejtuar kabinetit të kryetarit të atëhershëm Majkëll Blumberg nga viti 2002 thekson se Agjencia „e ka lënë pas dore përgjegjësinë e vet“ për monitorimin e cilësisë së ajrit në hapësira të mbyllura rreth Graund Ziros.

Prova më e fortë se dikush llogariste rrezikun, e jo sigurinë, është një shënim juridik dërguar zëvendëskryetarit Robert Harding: në të vlerësohej se qyteti është i ekspozuar ndaj padive të mundshme nga rreth 35.000 njerëz. Kjo nuk është shifra e një institucioni që beson se ajri është i pastër. Kjo është shifra e një institucioni që llogarit sa do të kushtojë kur të merret vesh.

Njëzet e pesë vjet dhe një padi gjyqësore u deshën që të publikohej ajo që ishte shënuar qysh në javët e para. Kush do të përgjigjet tani, kur dokumentet janë publike, ndërsa gjysma e njerëzve të cilëve u referohen nuk janë më?