Svetlana Mojsov'a "8 Eylül" Nişanı: Diyabet ve Obezite İlaçlarının Arkasındaki Bilim İnsanı Nihayet Kendi Ülkesinde de Takdir Edildi

Cumhurbaşkanı Gordana Siljanovska-Davkova, biyokimyacı Svetlana Mojsov'u Makedon biliminin dünya çapında gelişimine ve Makedonya'nın uluslararası entelektüel çevrelerde tanınmasına katkılarından dolayı en yüksek devlet nişanı olan "8 Eylül" Nişanı ile ödüllendirdi.

"Söyleyecek söz bulamıyorum. Çok teşekkür ederim," dedi ödülü alırken gözle görülür biçimde duygulanan Mojsov.

Üsküp'ten Rockefeller'a

Mojsov, 8 Aralık 1947'de Üsküp'te doğdu ve ilk ve orta öğrenimini burada tamamladı. 1971'de Belgrad Üniversitesi'nde fiziksel kimya bölümünden mezun oldu, ertesi yıl doktora için New York'taki Rockefeller Üniversitesi'ne gitti. Orada, katı faz peptit sentezi yöntemini geliştiren ve 1984'te Nobel Kimya Ödülü'nü alan bilim insanı Bruce Merrifield'ın laboratuvarında çalıştı.

Temel alanı GLP-1 hormonu. Tip 2 diyabet ve obezite için yeni nesil tedaviler olan Ozempic, Wegovy, Victoza ve Rybelsus olarak bilinen ilaçlar onun çalışmalarından elde edilen bilgiler üzerine geliştirildi. Araştırmalarından 10 önemli patent çıktı ve 2024'te Time dergisi onu dünyanın en etkili 100 insanı listesine aldı.

Uzun süre dile getirilmeyen bir hikâye

Takdire giden yol neredeyse kırk yıl sürdü. Eylül ayında Mojsov, çalışmaları dünyanın en önemli bilim kurumları tarafından zaten tanınmış bir bilim insanı olarak nihayet Makedonya'ya geldi. Ohri'de meslektaşları, öğrenciler ve genç araştırmacılarla görüştü; 28 Eylül'de ise Makedonya Bilimler ve Sanatlar Akademisi'nde GLP-1 üzerine akademiye giriş konuşmasını yapacak.

Siljanovska-Davkova, kader onu ABD'ye götürmüş olsa da "onun Üsküp'te doğmuş bir Makedon olduğunu gururla söylüyoruz" dedi. Bu doğru. Ama dünya zor kısmı, yani onu tanımayı çoktan bitirdikten sonra gurur duymak kolay. Bugün kaç genç Makedon bilim insanının burada kalıp çalışma şansı var - ve biz onları fark edene kadar kaçı gitmek zorunda kalacak?

Nişan hak edilmiş. Bir sonrakinin neredeyse kırk yıl beklememesi güzel olurdu.