Presidentja Gordana Siljanovska-Davkova e dekoroi biokimisten Svetlana Mojsov me Urdhrin „8 Shtatori“, dekorimin më të lartë shtetëror, për kontributin e saj në zhvillimin e shkencës maqedonase në përmasa botërore dhe në afirmimin e Maqedonisë në qarqet ndërkombëtare intelektuale.

„Jam pa fjalë. Ju falënderoj shumë“, tha Mojsov, dukshëm e prekur, gjatë pranimit të mirënjohjes.

Nga Shkupi deri te Rockefeller

Mojsov ka lindur më 8 dhjetor 1947 në Shkup, ku mbaroi arsimin fillor dhe të mesëm. Kiminë fizike e diplomoi në vitin 1971 në Universitetin e Beogradit, ndërsa vitin pasues shkoi për studime doktorature në Universitetin „Rockefeller“ në Nju Jork. Aty punoi në laboratorin e Bruce Merrifield, shkencëtarit që zhvilloi metodën e sintezës së peptideve në fazë të ngurtë dhe në vitin 1984 fitoi Çmimin Nobel për kimi.

Fusha e saj kyçe është hormoni GLP-1. Mbi njohuritë nga puna e saj janë zhvilluar barnat e njohura si „Ozempic“, „Wegovy“, „Victoza“ dhe „Rybelsus“, gjenerata e re e terapive për diabetin e tipit 2 dhe obezitetin. Nga puna e saj kërkimore dolën 10 patenta të rëndësishme, ndërsa në vitin 2024 revista „Time“ e vendosi në listën e 100 njerëzve më me ndikim në botë.

Një histori e heshtur gjatë

Rruga deri te mirënjohja zgjati pothuajse katër dekada. Në shtator Mojsov më në fund erdhi në Maqedoni si shkencëtare, puna e së cilës ishte njohur tashmë nga institucionet më të rëndësishme shkencore në botë. Në Ohër bisedoi me kolegë, studentë dhe hulumtues të rinj, ndërsa më 28 shtator në ASHAM do ta mbajë fjalimin e pranimit për GLP-1.

Siljanovska-Davkova tha se edhe pse fati e çoi në SHBA, „me krenari themi se është maqedonase, e lindur në Shkup“. Kjo është e vërtetë. Por krenaria vjen lehtë pasi bota e ka kryer tashmë pjesën e vështirë, ta njohë. Sa shkencëtarë të rinj maqedonas sot kanë shans të mbeten dhe të punojnë këtu - e sa do të duhet të largohen që t'i vëmë re?

Urdhri është i merituar. Do të ishte mirë që i ardhshmi të mos presë pothuajse katër dekada.