Во Македонија механизмот „Femicide Watch“ досега разгледал 92 случаи. Од нив, 43 се официјално класифицирани како фемицид или обид за фемицид. Бројката ја соопшти шефот на Мисијата на ОБСЕ во Скопје, амбасадорот Килиан Вал, на отворањето на дводневната Регионална конференција за фемицид во Југоисточна Европа, која вчера започна во Собранието.

Глобалната слика е уште потемна. Според проценките на UN Women и Канцеларијата на ОН за дрога и криминал (UNODC), во 2024 година во светот намерно биле убиени околу 83.000 жени и девојчиња. Околу 50.000 од нив, односно речиси 60 отсто, ги убил интимен партнер или член на семејството. Тоа се во просек 137 жени и девојчиња дневно – една на секои десет минути. За споредба, кај убиените мажи само околу 11 отсто од убиствата ги извршил партнер или член на семејството.

Убиството е последната станица, не првата. Главната порака од конференцијата е дека фемицидот не почнува со ножот или пиштолот. Пред него најчесто има закани, љубомора, демнење, контрола, неприфаќање разделба или одмазда по пријава во полиција. Со други зборови – предупредувања што некој ги слушнал, запишал или требало да ги запише.

И тука доаѓа неудобниот дел. Анализите презентирани на конференцијата покажуваат дека институциите во земјава сè уште имаат ограничени капацитети за проценка на ризикот, што доведува до доцнење на мерките за заштита пред насилството да ескалира. Потпретседателката на Собранието, Весна Бендевска, ги нарече статистиките поразителни и потсети дека Собранието не само што носи закони, туку преку надзорот и буџетот треба да следи дали тие се спроведуваат и дали институциите имаат доволно ресурси.

Токму тоа е целта на „Femicide Watch“: секој случај да се расчлени мултидисциплинарно и да се утврди каде точно потфрлиле полицијата, судството, центрите за социјална работа или здравството. Во колку од тие 43 случаи постоел сигнал што завршил во фиока? Токму на тоа прашање механизмот треба да одговори.

Податоците имаат и своја слабост. Во некои држави фемицидот се води како посебна категорија, во други само како убиство, па реалниот број на жртви може да биде и поголем. Конференцијата продолжува денеска, кога се очекуваат заклучоци, препораки и следни чекори. Мерката за нивниот успех ќе биде едноставна: дали институциите ќе реагираат на првата пријава, а не по трагедијата.