„Умот понекогаш нè лаже, а телото секогаш ја кажува вистината“: психологка за стресот што не го покажува ниедна анализа

Ги менуваш диетите една по друга. Без глутен, без шеќер, без млечни производи, па нутриционист, анализи, суплементи и протоколи „против воспаление“. А заморот останува, подуеноста се појавува без видлива причина, варењето е тешко, а за општата малаксаност не знаеш ни како да ја опишеш. Психологката Ракел Кордоба има непријатен одговор: можеби проблемот не е само во она што го јадеш, туку и во тоа како живееш.

Прво, она што секој сериозен стручњак мора да го каже: кога нешто физички не е во ред, „треба да се оди на лекар и да се направат потребните испитувања за да се исклучат органски причини“. Проблемот, според неа, настанува кога ќе застанеме таму. „Заборавуваме да се набљудуваме во целина. Нашата психолошка и емоционална состојба може да влијае на физичката добросостојба. Она што го мислиме, чувствуваме и живееме има одраз во организмот.“

Механизмот не е мистика. Кога нервниот систем е постојано активиран, на пример поради интензивен и долготраен стрес, се вклучуваат физиолошки одговори, меѓу кои и оската хипоталамус-хипофиза-надбубрежни жлезди. Организмот се подготвува да одговори на нешто што го толкува како закана или барање. Кордоба тоа го споредува со возило што постојано се вози на повеќе вртежи отколку што може да издржи: некое време трпи, а потоа почнува да го чувствува напорот. „Може да се појават замор, мускулна напнатост, проблеми со сонот, нарушувања во варењето, болка или други симптоми поврзани со долготраен стрес.“ И веднаш додава ограда што вреди да се запамети: тоа не значи дека емоциите сами по себе се причина за некоја тегоба или болест.

Здравјето, вели таа, е секогаш мултифакторско: генетика, навики, сон, исхрана, движење, услови за живот, околина, односи и психолошка состојба се преплетуваат. Не станува збор физичката болест да се сведе на емоционален проблем, туку да се прошири фокусот. Можеби предолго прашуваме што да исфрлиме од исхраната, а премалку – што ни е вишок, или што ни недостига, во животот. „Умот понекогаш нè лаже, но телото секогаш ја кажува вистината“, вели психологката. Можеме да се убедиме дека не е ништо страшно и дека мора да издржиме, додека организмот и понатаму реагира на ситуација што ја доживува како стресна. Колку пати си го слушнал советот „трпи, ќе помине“?

Тука влегуваат луѓето и околностите. Работа на која те третираат лошо, насилни врски, дом во кој не можеш да се одмориш, постојани семејни расправии, пријателства што штетат – сето тоа може да го држи организмот под голем стрес. „Кога одржуваме врски што нè тераат да живееме под постојан извор на стрес, страв или вознемиреност, можеме полека да почнеме да се гасиме“, објаснува Кордоба. Емоционалната состојба тогаш може да се изрази и преку телото, појава позната како соматизација. Во ординацијата, вели, често гледа луѓе кај кои физичките тегоби одат рака под рака со огромна тешкотија да постават граници. Луѓе што со години молчат, трпат и поднесуваат.

Нејзиниот пат има три чекори. Прво, самоспознавање: да научиш да ги препознаваш своите емоции, мисли и телесни реакции и да се прашаш што ти се случува и што ти треба. Второ, емоционална регулација: не да престанеш да чувствуваш страв, тага, лутина или вина, туку да знаеш што да правиш со нив, за да не мора постојано да ги потиснуваш, да бегаш од нив или да те преплавуваат. Трето, акција – и тука се границите: да кажеш „не“, да побараш помош, да се оддалечиш од ситуации кога можеш и да кажеш што ти треба. „Поставувањето граници не е отфрлање на другите. Често е престанок на отфрлањето на самите себе“, вели таа.

Кордоба притоа не продава илузии. Не може секој веднаш да ја напушти работата, да смени стан, да прекине семејна врска или да излезе од тешка финансиска ситуација. Но може да почне да препознава што му се случува и да престане да го нормализира страдањето. Нејзиниот список е скромен: квалитетни односи со луѓе пред кои не мора да се браниш, чувство на припадност, па макар тоа бил часот по керамика во вторник, одмор пред исцрпеноста, движење без задолжителна теретана, храна без вина и задоволство што не е награда за продуктивноста, туку потреба.

И уште нешто: трпението. Живееме опкружени со итност – пораки на кои се одговара веднаш, нарачки што стигнуваат утредента, видеа од неколку секунди. „Не сме создадени да живееме постојано во состојба на итност“, вели психологката. Нејзиниот рецепт звучи речиси бунтовно: да се шеташ без брзање, да спиеш, да ти биде досадно, да чекаш, да готвиш, да разговараш без да гледаш во телефонот. И да го слушнеш она што го чувствуваш – пред телото да мора да ти го извика.