Ако тргнете со кола од Пучсерда, на шпанската страна на Пиринеите, по патот N-154, за неколку минути ќе влезете во Франција. Малку потоа – без да свртите назад – повторно сте во Шпанија: шпански поштенски код, своја општина, свое училиште. Тоа е Љивија, административен остров од 12,9 квадратни километри во кој живеат околу 1.500 луѓе, целосно опколен од француски општини, на висорамнина над 1.200 метри надморска височина.

Еден збор што ја прекрои картата

Во 1659 година Филип IV и Луј XIV го потпишаа Пиринејскиот договор, со кој заврши војната меѓу Шпанија и Франција, а Пиринеите станаа граница. Договорот предвидуваше 33 села од Горна Сердања да ѝ припаднат на Франција. Но Љивија не беше село: уште во 1528 година кралот Карлос I ѝ го дал статусот „вила“, односно град. Тој правен детал ја спасил. Исклучокот бил потврден со посебен договор, а границите се запечатени со договорот од Бајона од 1866 година – со обврска Шпанија никогаш воено да не ја утврди Љивија.

Папочната врвца што ја поврзува со остатокот од Шпанија е патот N-154, долг седум километри. Договорот од 1866 им гарантира на Шпанците слободен премин низ француската територија по директниот пат меѓу Љивија и Пучсерда, а мостот над реката Реур, според истиот документ, им припаѓа подеднакво на двете држави. Патот имал и своја комична епизода: во осумдесеттите, во т.н. „војна на знаците стоп“, Шпанците ги ваделе знаците што француските власти им ги поставиле на две точки од кусата делница. Денес таму има два кружни текови.

На Балканот, каде што многу граници се исцртани по војни и во туѓи престолнини, ваква приказна звучи речиси како бајка: гратче целосно опкружено со соседна држава, со пат низ туѓа земја по кој се минува секој ден, без некој да дига рампа. Шпанија и Франција се во Шенген, па границата тука е повеќе историја отколку бариера. Колку граници во нашиот крај би можеле да бидат толку досадни?

Аптека постара од четири века

Најголемото богатство на старото јадро е во Општинскиот музеј, во истата зграда со општината. Таму е изложена аптеката Естева, документирана според општината од 1594 година – каталонската влада дури ја датира во 1415 – и сметана за една од најстарите во Европа. Семејството Естева ја водело од почетокот на XVII век сè до затворањето во 1926 година. Четири децении подоцна ја откупи провинциската управа на Жирона и го зачува сè: мебелот, лабораторискиот прибор, препаратите, стаклените тегли од XIX век. Најубави се ренесансните дрвени кутии со насликани светци, аптекари и лекари, и керамичките садови во кобалтно сина боја.

Црква со кули и римски форум под неа

На врвот на населбата е црквата Мајка Божја на ангелите, во каталонски готски стил, чија јужна фасада ја чуваат две кружни одбранбени кули – повеќе личи на тврдина отколку на храм. Внатре има 13 надгробни плочи од XV до XIX век и дрвено распетие од XIII век. Часовникот на камбанаријата со години стоел на 15:40, сè додека не бил поправен во 2025 година. Од 1981 година црквата е сцена на фестивал на класична музика. Спроти музејот е кулата Бернат де Со, спомената за прв пат во 1366 година. Денешната градба е од XVI век, а во XIX век таа била кралски затвор.

Неколку чекори над црквата археолозите сè уште го откопуваат форумот на Јулија Либика, римскиот град што ѝ претходел на Љивија – единствениот форум пронајден на Пиринеите, изграден во I век пред нашата ера. Рим го избрал местото поради ридот со поглед од 360 степени врз долината, а од 49 година пред нашата ера таму имал воено утврдување. И самата црква стои врз остатоците од форумот. Највисоко се остатоците од замокот што францускиот крал Луј XI наредил да се сруши – денес најдобриот природен видиковец во долината, до кој води кружна патека пократка од три километри.

Вино од 1.200 метри и планина во туѓа држава

Во 2011 година Ана и Исак, заедно со тројца пријатели, ја основаа Llivins – првата винарија во Сердања, со еколошко лозарство на над 1.200 метри. Меѓу нивните вина е и ледено вино, а во 2025 година нивниот Floc de Gel доби ознака за квалитет од провинцијата Жирона. Љивија има и сопствена планина – во Франција. Бак де Љивија, 1.300 хектари шуми, пасишта и езера во подножјето на врвот Карлит, е во сопственост на општината, а договорот од 1866 му гарантира на добитокот од Љивија слободен премин низ француската територија до пасиштата.

За оние што ги сакаат границите, најдобрата прошетка е по периметарот, обележан со 45 гранични камења поставени во XIX век – секое со своја приказна за парници меѓу соседи околу пасишта, вода, патишта и даноци. Најдобро време за посета е октомври, кога се одржуваат Европските денови на наследството, а есента е и сезона на печурки во Сердања. Совет за посетителите: земете ја целата тура со водич низ музејот, бидејќи аптеката, форумот, црквата и замокот сами по себе тешко се читаат.