Американската компанија Fervo Energy на 30 септември почна да продава струја во мрежата од својата централа Cape Station – ден пред закажаниот рок. Со тоа стана првата компанија за т.н. подобрена геотермална енергија што стигна до вистинска комерцијална продажба, а не само до демонстрации и презентации за инвеститори.

Почетокот е скромен, амбициите не се. Централата е синхронизирана со мрежата пред околу една недела и засега работи првата третина од планираните 100 мегавати. Целата локација, според компанијата, би можела да произведува и до 4 гигавати. Од првата лопата до комерцијалната работа, првиот блок бил изграден за 23 месеца, а следните Fervo сака да ги заврши за 18.

„Ниеден тим никогаш не изградил ваков проект никаде во светот, а ние го направивме пред рокот“, изјави Тим Латимер, коосновач и извршен директор на Fervo. Скромноста очигледно не е дел од бизнис-планот – но во случајов барем има централа што навистина работи.

Разликата од класичната геотермална енергија е во длабочината. Досега се користеа извори на топлина блиску до површината, па геотермалните централи можеа да се градат само таму каде што природата е дарежлива – Исланд, Тоскана, Нов Зеланд. Fervo и неколку други компании дупчат подлабоко, каде што карпите се потопли, со техники и опрема позајмени од нафтената и гасната индустрија. Иронијата е тешко да се пропушти: алатите на фосилната ера сега копаат за енергија без согорување.

Вистинската публика за оваа централа се дата центрите. Компаниите за вештачка интелигенција бараат струја од секаде, а геотермалната централа може да се гради на фази – исто како и самите дата центри, па новите сервери се вклучуваат како што расте побарувачката. Google, Southern California Edison и други веќе се обврзаа да купуваат струја од Cape Station.

Fervo е основана во 2017 година и како стартап собра над 1,3 милијарди долари (околу 1,1 милијарда евра) од инвеститори како Breakthrough Energy Ventures, а во мај излезе на берза со IPO што донесе 1,9 милијарди долари (околу 1,6 милијарди евра). Македонија има термални извори од Катланово до Негорци. Дали топлината што лежи многу подлабоко некогаш ќе стане и струја?