Plumb, kadmium dhe arsenik në të paktën 13 lokacione, ndërsa ligj për tokën nuk ka: Projekti është shkruar, por nuk është publikuar

Maqedonia ka të paktën 13 lokacione me ndotje historike të tokës - nga OHIS në Shkup, përmes shkritores në Veles dhe minierës së Llojanit, deri te Jugohromi në Jegunoc. Dhe që së fundmi nuk ka ligj që rregullon çfarë bëhet me to. Me ndryshimet e fundit të Ligjit për mjedisin, dispozitat për menaxhimin e zonave të kontaminuara u fshinë, ndërsa Ligji i ri për mbrojtjen e tokës ende qëndron në sirtar.

Për këtë paralajmëroi organizata Eko-svest, e cila më 16 tetor i kërkoi Ministrisë së Mjedisit dhe Planifikimit Hapësinor ta publikojë urgjentisht projektligjin në ENER, regjistrin kombëtar të rregulloreve, dhe të hapë konsultim publik. Sipas tyre, teksti tashmë është hartuar nga ekspertë të jashtëm dhe i është dorëzuar Ministrisë. Hapi tjetër është vetëm publikimi i tij - hap që, për momentin, nuk po ndodh.

Çfarë qëndron në tokë

Lista e vatrave të ndotjes është e gjatë dhe e njohur. Në OHIS, problemi është mbeturina e kontaminuar me lindan, insekticid nga grupi HCH; Ministria dhe partnerë ndërkombëtarë po punojnë për heqjen e mbeturinave nga deponia e vogël, ndërsa e madhja mbetet sfidë më vete. Rreth ish-shkritores së plumbit dhe zinkut në Veles, hulumtimet shkencore kanë përcaktuar përqendrime të rritura të plumbit, kadmiumit, zinkut, arsenikut dhe merkurit - në një pjesë të vendeve të ekzaminuara kadmiumi ishte trefish, ndërsa plumbi dhe zinku dyfish mbi vlerat referuese të ndërhyrjes sipas standardeve holandeze të përdorura në studim.

Te Llojani, ish-miniera e arsenikut dhe antimonit, hulumtimet kanë dokumentuar ndotje të tokës, sedimenteve dhe ujërave nëntokësore, ndërsa shkencëtarët paralajmërojnë se mbetjet përbëjnë burim potencial ndotjeje për zonën mes Llojanit, Vaksincës dhe Tabanocit. Në listë janë edhe minierat Sasa, Zletovo, Toranica dhe Buçim, si dhe Jugohromi. Dokumentet më të vjetra shtetërore, nga ana tjetër, kanë evidentuar edhe 16 lokacione të kontaminuara industrialisht, varësisht nga shtrirja e regjistrimit.

E ndotur, por e paprovueshme

Këtu qëndron thelbi i problemit. Siç paralajmëron profesori Stafilov, Maqedonia ka kufij për metalet në perime, por nuk ka standard për përmbajtjet e lejuara në tokë. Pa ligj me vlera kufitare, toka e ndotur nuk mund të trajtohet ligjërisht si vatër ndotjeje, ndotësi nuk mund të sanksionohet, ndërsa padia mjedisore nuk ka ku të mbështetet. Toka mund të jetë plot arsenik - dhe shteti nuk ka instrument ta përcaktojë këtë formalisht.

Plumbi që dëmton trurin dhe sistemin nervor te fëmijët, kadmiumi i klasifikuar si kancerogjen, arseniku i lidhur me disa lloje kanceri - këto nuk janë koncepte abstrakte, por substanca që përmes pluhurit, ujit për ujitje dhe ushqimit mund të dalin nga komplekset industriale. Organizata Botërore e Shëndetësisë thekson se për plumbin nuk është përcaktuar nivel ekspozimi që është plotësisht i padëmshëm.

Ligji është shkruar. Ekspertët e kanë kryer punën e tyre. Mbetet pyetja: pse pret Ministria, dhe edhe sa vjet banorët e Velesit, Llojanit dhe Jegunocit duhet të jetojnë pranë vatrave të ndotjes për të cilat shteti zyrtarisht nuk ka as rregulla?