Musk e ngadalësoi Starlink në front, ndërsa Putin e quajti gjeni: Mbrojtja ukrainase varet nga çelësi i një miliarderi

Sinjali nisi të zhdukej më 13 tetor, përgjatë gjithë frontit. Dronët mbetën në tokë, operacionet u ndalën, ndërsa në Detin e Zi humbën edhe dronë detarë të shtrenjtë. Elon Musk më vonë pranoi publikisht se qëndron pas kësaj: Starlink është shërbim civil komercial, shkroi ai, ndërsa „vrima“ në rregulla është mbyllur.

Këtë e rindërton një hetim i madh i një reviste amerikane, i bërë në bazë të bisedave me më shumë se dhjetë funksionarë, ushtarë dhe ekspertë amerikanë e ukrainas. Gjithçka nis me një shkresë konfidenciale të 11 tetorit drejtuar komandantëve të ushtrisë ukrainase. Pasi Donald Trump i zbuti sanksionet ndaj Moskës dhe vendosi të blejë naftë ruse, u bë e qartë se Kievi mund ta humbasë edhe Starlink, nga i cili varet e gjithë flota e dronëve luftarakë.

Paralajmërimi erdhi nga organizata joqeveritare „Starlink Popullor“, themeluesi i së cilës Volodymyr Stepanets shkroi se një shkëputje e plotë do të shkaktonte kolaps zinxhir dhe në fund fitore ruse. Një oficer i lartë amerikan e konfirmoi peshën e situatës: „Pa Starlink, lufta thjesht do të ndalej.“

„Digjuni në ferr“

Musk nuk kërkoi falje. Në X shkroi se ndjen „përbuzje të plotë“ ndaj „nxitësve të këqij të luftës“ që luajnë moralin dhe shtyjnë masakër të pafundme, pa ofruar zgjidhje reale. Atyre u tha: „Digjuni në ferr.“ Teza e tij është se përdorimi i Starlink për sulme ofensive me dronë nuk ka qenë kurrë i lejuar.

Volodymyr Zelensky tregon një histori tjetër. Sistemi nuk u shkëput, por iu ul shpejtësia. Kievi, thotë ai, nuk e përdor për sulme brenda Rusisë, por për kapjen e dronëve ruse me reaktor që vrasin civilë, për sulme mbi objektiva ushtarakë në territorin e pushtuar dhe për dërgimin e ushqimit dhe ujit me dronë te ushtarët në vijën e parë. „Kjo është jashtëzakonisht e dhimbshme dhe frustruese“, deklaroi Zelensky. Sinjali ndërkohë u kthye, por operatorët ukrainas në terren e dinë se mund të mbeten sërish në errësirë.

Kur oficerët amerikanë e pyetën SpaceX pse ra sistemi, morën përgjigje si nga sporteli: Ukraina duhet të kalojë në një model kontraktual dukshëm më të shtrenjtë. Starlink i zakonshëm komercial kushton rreth 30 dollarë në muaj, ndërsa Starshield ushtarak deri në 25.000 dollarë për terminal. Në fushëbetejë ka mbi 250.000 terminale të Starlink. Sipas hetimit, Muskun nga braktisja e plotë e Kievit e ndal vetëm interesi financiar.

Nga antenat e dhuruara te ndalimi për Krimenë

Në fillim të luftës Musk dhuroi mijëra antena për spitale, ngrohtore dhe ministri, pasi raketat ruse e shkatërruan rrjetin e telekomunikimit. Pastaj ushtria ukrainase nisi t'i montojë masivisht në dronë luftarakë. Në shtator të vitit 2022 ai personalisht refuzoi ta aktivizonte Starlink në Detin e Zi, kur ukrainasit përgatitnin një sulm të befasishëm me dronë detarë mbi anije luftarake ruse në Krimenë e pushtuar. Biografit të vet Walter Isaacson i tha se Starlink u krijua që njerëzit „të shikojnë Netflix“, jo për sulme me dronë.

Për ta qetësuar Pentagonin, nga fundi i vitit 2022 lansoi një variant ushtarak të quajtur Starshield, me para të qeverisë amerikane. Zëvendësministri i atëhershëm i Mbrojtjes Colin Kahl siguronte se ai kontratë do ta pengonte Muskun „ta tërhiqte çelësin“. Nuk e pengoi. Starshield përbënte më pak se një për qind të pajisjeve në terren, ndërsa ushtria vazhdoi me antena të zakonshme civile. Qindra mijëra prej tyre i financuan fshehurazi Polonia dhe Gjermania, nën velin e ndihmës humanitare.

Zëvendësim nuk ka

Konstelacioni ka mbi 11.000 satelitë dhe në treg nuk ka asgjë të ngjashme. Përpjekja më serioze ukrainase për sistem të vetin mori goditje të rëndë këtë verë, kur inxhinieri kryesor Dmytro Stetsenko vdiq papritur në moshën 46-vjeçare. Projektet evropiane janë vite larg nga vëllimi i nevojshëm dhe, në mënyrë paradoksale, për të arritur në orbitë u duhen raketat e SpaceX, i cili kontrollon 90 për qind të kapaciteteve botërore për lëshimin e ngarkesave në hapësirë.

Ndërkohë Rusia po zhvillon shpejt rrjetin e vet satelitor „Rassvet“, ndërsa Vladimir Putin në një tubim në Moskë nuk e fshehu kënaqësinë: „Elon Musk është gjeni, vërtet gjeni.“ Shtoi se Moska është në kontakt të ngushtë me kolegët amerikanë, përfshirë Muskun, sepse në orbitë është e rëndësishme të mos pengohen.

„Kemi një pikë të dobët jashtëzakonisht të rrezikshme, dhe ajo është varësia nga Starlink. Do ta zgjidhim vitin e ardhshëm, por deri atëherë Amerika ka fuqi të madhe shantazhi“, pranoi konstruktori ukrainas i mjeteve pa pilot Denys Shtilerman. Kontratë me Pentagonin, para nga Varshava dhe Berlini dhe 250.000 terminale, ndërsa gjithë këtë mund ta ngadalësojë një çelës privat. Çfarë do të thotë atëherë fjala sovranitet për një shtet të vogël ballkanik?