Gjykatësja pezullon shefin e Gjykatës Kushtetuese polake, presidenti hyri me shtyrje: Leksione për rendin kushtetues tani mban edhe Medvedevi

Gjykatësja Anna Korwin-Piotrowska më 30 tetor hyri në Gjykatën Kushtetuese në Varshavë, pezulloi për një muaj kryetarin e gjykatës Bogdan Święczkowski dhe zëvendësin e tij Bartłomiej Sochański dhe vetë mori drejtimin. Baza: stazhi më i gjatë gjyqësor. Święczkowski nuk arriti as te hyrja. Policia e ndali te gardhi, pasi përkrahësit e tij e prenë me një vegël elektrike. Shefi i organit më të lartë kushtetues në një shtet anëtar të BE-së mbeti jashtë gjykatës së vet.

Presidenti Karol Nawrocki në atë moment po fluturonte drejt Senegalit. Urdhëroi që avioni të kthehej. „Në një moment të tillë presidenti duhet të jetë në Poloni“, porositi. Rreth orës një pas mesnate hyri në ndërtesë së bashku me kryetarin e parë të Gjykatës Supreme, Zbigniew Kapiński, ndërsa pamjet e tregojnë duke i thënë Korwin-Piotrowskës të largohet dhe duke kaluar pranë saj me shtyrje. Njerëzit e tij pohojnë se gjykatësit e shkelën paprekshmërinë e kreut të shtetit. Gjykatësi Maciej Berek thotë të kundërtën: presidenti „u përplas me forcë të madhe“ mbi gjykatësen. Brenda Nawrocki u tha: „Ju nuk jeni gjykatës të Gjykatës Kushtetuese.“ Doli në orën pesë të mëngjesit, me deklaratën se është shkelur rendi kushtetues dhe se një organ kushtetues është marrë me dhunë.

Jashtë nata rridhte sipas skenarit të njohur. Demonstruesit e çanë gardhin mbrojtës, disa hodhën sende drejt policisë, tre u arrestuan. Para gjykatës erdhën lideri i Ligjit dhe Drejtësisë, Jarosław Kaczyński, dhe ish-kryeministri Mateusz Morawiecki. Ministri i Drejtësisë Waldemar Żurek kërkoi t'u hiqet imuniteti Święczkowskit dhe Sochańskit.

Medvedevi zbuloi kushtetutën

Atëherë u paraqit Dmitri Medvedevi. Zëvendëskryetari i Këshillit të Sigurisë së Rusisë shkroi se në Poloni është në vijim një grusht shteti kushtetues. „Liberalët e të mbrojturit të Brukselit Donald Tusk po i keqtrajtojnë konservatorët e PiS-it. Dhe metoda është krejtësisht e njëjtë si në Ukrainën neonaziste: anulimi i kompetencave të Gjykatës Kushtetuese“, publikoi ai, ndërsa Volodimir Zelenskin e quajti „ai i poshtër me mjekër në uniformë të gjelbër“.

Këtë e shkruan një njeri nga një vend ku kushtetuta u ndryshua në vitin 2020 që Vladimir Putini të mund të qëndrojë në pushtet deri në vitin 2036. Tusk paralajmëroi se grupe proruse dhe botë do të përpiqen ta shfrytëzojnë konfliktin. Medvedevi këtë e bën edhe pa botë.

Kush filloi i pari

Vetëm se Medvedevit nuk i duhet të gënjejë për të tingëlluar bindës, dhe pikërisht ky është problemi. Gjykatën e seksionojnë prej njëmbëdhjetë vjetësh. Në vitin 2015 koalicioni i Platformës Qytetare, në dalje nga pushteti, zgjodhi pesë gjykatës, presidenti Andrzej Duda nuk ua pranoi betimet, ndërsa pushteti i ri i PiS-it i anuloi zgjedhjet dhe zgjodhi të vetët. Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut në vitin 2021 vendosi se përbërja e gjykatës nuk i plotëson kushtet për gjykatë të themeluar me ligj. Që kur erdhi në pushtet, Tusk gjykatën nuk e njeh.

Këtë vit Sejmi zgjodhi tetë gjykatës të rinj, ndërsa Nawrocki refuzoi të pranonte betimin nga pesë prej tyre. Ata u betuan pa të, ndërsa Święczkowski nuk i lejoi të gjykonin. Strasburgu dhe Komisioni i Venecias janë në anën e gjykatësve të rinj. Por mënyra si hynë është krejt tjetër histori: me oficerë të Shërbimit të Mbrojtjes Shtetërore, me kordon policor dhe me një pezullim të nënshkruar nga një gjykatëse që statusin e vet e ndërton mbi stazhin e përgjithshëm gjyqësor, jo mbi stazhin në këtë gjykatë.

Tusk nuk tërhiqet. „Në disa gjëra nuk mund të ketë kompromis“, tha ai dhe shtoi se asnjë politikan, përfshirë presidentin, nuk ka të drejtë të hyjë në gjykatë dhe t'u urdhërojë gjykatësve. Szymon Hołownia nga partia „Polonia 2050“ e sheh ndryshe: ngjarjet i sjellin turp Polonisë, ndërsa rregullimi i gjykatës me forcë vetëm do ta shpejtojë rënien e saj. Në konsultimet te presidenti shkoi edhe zëvendëskryeministri Władysław Kosiniak-Kamysz, ndërsa partia e Tuskut dhe e Majta nuk erdhën. Nga krahu i djathtë i Sejmit, „Konfederata“ tashmë propozon një prerje radikale: shkarkimin e të 15 gjykatësve dhe zgjedhje të reja me tri të pestat e deputetëve.

Çfarë do të dëgjojë Ballkani

Polonia nuk është ndonjë demokraci periferike. Varshava për vite u grind me Brukselin pikërisht për gjyqësorin, ndërsa Tusk erdhi në pushtet me premtimin se do ta rikthejë sundimin e ligjit. Tani dy palë thirren në kushtetutë dhe njëra hyn me kordon, tjetra me shpatull. Çfarë shpjegimi do t'u japin institucionet evropiane vendeve kandidate, nga të cilat prej vitesh kërkojnë gjykata të pavarura, kur t'u vijnë me raportin e radhës?

Korwin-Piotrowska i thirri gjykatësit në një seancë të përgjithshme më 3 nëntor. Święczkowski njoftoi se do të përpiqet ta rikthejë kontrollin. Gjykata vazhdon të jetë e rrethuar nga policia dhe demonstruesit. Mbetet pyetja që askush në Varshavë nuk dëshiron ta dëgjojë: kush do të vendosë vendimi i kujt vlen, kur gjykata që duhet ta vendosë këtë është pikërisht ajo për të cilën rrihen?