Monday.com şirketi bu hafta utanç verici biçimde uzayan bir listeye katıldı. ABD borsa düzenleyicisine sunulan belgede, işi organize etmeye yarayan renkli panolar satan Tel Aviv merkezli firma, çalışanlarının yaklaşık yüzde 20'sini - 600 kişiden biraz fazlasını - işten çıkardığını açıkladı. Resmî gerekçe: „ürün, pazarlama ve pazara çıkış dönüşümüyle“ ilgili „yeniden yapılanma“; hepsi de „yapay zekâ odaklı büyüme stratejisine“ yatırım yapılırken „daha çevik, daha odaklı bir operasyonel yapı“ hizmetinde.

Kurumsal dilden insan diline çevirisi: altı yüz kişi eve gidiyor, sahnede yazılım kalıyor.

Kurucu ortak Eran Zinman çalışanlara, kararın „maliyetleri düşürmek ya da insanları yapay zekâyla değiştirmek için alınmadığını“ yazdı. Bu, iki kez okunmaya değer bir cümle. Şirket aynı anda bu yıl için yüzde 20'ye varan gelir artışı öngörüyor ve yalnızca yeniden yapılanmadan 45 ila 55 milyon dolar arasında maliyet bekliyor. Bu, insanların makinelerle değiştirilmesi değilse, o zaman en azından değiştirmeye gerçek adıyla seslenmek istemediğinde ona ne dendiğinin mükemmel bir örneğidir.

Hikâyeyi anlatan rakam

Financial Times analizine göre, Amerikan teknoloji şirketleri yılın başından bu yana yaklaşık 140.000 kişiyi işten çıkardı. Bunların neredeyse 50.000'inden yalnızca Amazon, Oracle, Meta ve Microsoft sorumlu - aynı zamanda yapay zekâ veri merkezleri inşa etmek için yüz milyarlarca doları döndüren şirketler. Para yok olmadı. Yalnızca maaşlardan betona, kabloya ve elektriğe taşındı.

Ama açıklamalarda nadiren okunan kısım şu. Aynı analiz, işten çıkarmaların gerekçesi olarak yapay zekâyı gösteren şirketlerin, duyurudan sonraki otuz borsa günü içinde Nasdaq endeksinin neredeyse yüzde 10 gerisinde kaldığını gösterdi. Piyasa, anlaşılan, hikâyeyi yazıldığı kadar kolay yutmuyor.

Hikâye ise epey iyi çalışılmış. Cloudflare Genel Müdürü Matthew Prince, „geçen hafta işten çıkarılanların ezici çoğunluğu ölçüm yapanlardı“ diye açıkladı. Snap'in yöneticisi Evan Spiegel, „yapay zekâdaki hızlı ilerleme ekiplerimizin tekrar eden işi azaltmasını sağlıyor“ diye yazdı. Block'un kurucusu Jack Dorsey, „daha küçük ve daha yatay ekiplerle“ „yeni bir çalışma biçiminden“ söz etti. Her birinin kendi formülasyonu var. Hiçbiri aynı değil, ama hepsi aynı anlama geliyor.

Her şey kara değil - ama sattıkları da değil

Bir de öbür tarafı var. Anthropic ve OpenAI hızla işe alıyor ve başkalarının bıraktığı insanların bir kısmını soğuruyor. Meta bu yıl 8.000 kişiyi işten çıkarırken yaklaşık 7.000 çalışanı yapay zekâyla ilgili yeni pozisyonlara aktardı. IBM, bu tür işler için giriş seviyesi alımlarını üçe katladığını söylüyor. Yani insanların bir kısmı kaybolmuyor - yer değiştiriyor. Sorun şu ki yer değiştirmek yeni bilgi sahibi olmayı gerektiriyor ve buna sahip olanların sayısı, işini kaybedenlerin sayısından çok daha az.

Bu yılın listesi uzun ve somut: Dell 11.000, Amazon 16.000, Oracle on iki ayda 21.000, PayPal 4.500'den fazla, Cisco 4.000, Microsoft 4.800, Meta 8.000, Intuit 3.000, Coinbase 700. Bunlar tahmin değil, duyuru.

Balkan BT firmaları o listede değil, en azından şimdilik - ama buradaki sektör ağırlıkla yabancı müşteriler için çalışıyor. Amazon ya da Oracle bütçe kestiğinde siparişler yalnızca Seattle'da kesilmiyor. Soru şu: Tel Aviv ve Kaliforniya'dan gelen bir dalganın Üsküp, Belgrad ve Zagreb'e ulaşması ne kadar sürer ve bunu birileri önceden haber verecek mi, yoksa aynı kelimeleri kullanan tıpatıp bu tür açıklamalardan mı öğreneceğiz?