Компанијата Monday.com оваа недела ѝ се придружи на листата што станува срамно долга. Во документ поднесен до американскиот берзански регулатор, фирмата од Тел Авив која продава шарени табли за организирање работа објави дека отпушта околу 20 отсто од вработените – нешто повеќе од 600 луѓе. Причината, официјално: „преструктурирање” поврзано со „трансформација на производот, маркетингот и излезот на пазар”, сето тоа во служба на „поитка, пофокусирана оперативна структура” додека се вложува во „стратегија за раст водена од вештачка интелигенција”.

Преведено од корпоративен на човечки: шестотини луѓе одат дома, а на сцената останува софтвер.

Соосновачот Еран Зинман им напиша на вработените дека одлуката „не беше донесена за да се намалат трошоците или луѓето да се заменат со вештачка интелигенција”. Тоа е реченица што вреди да се прочита двапати. Компанијата истовремено проектира до 20 отсто раст на приходите за оваа година и очекува меѓу 45 и 55 милиони долари трошоци од самото преструктурирање. Ако тоа не е замена на луѓе со машини, тогаш барем е одличен пример како се вика замената кога не сакаш да ја наречеш со вистинското име.

Бројката што ја кажува приказната

Според анализа на Financial Times, американските технолошки компании од почетокот на годинава отпуштиле речиси 140.000 луѓе. Само Amazon, Oracle, Meta и Microsoft се одговорни за скоро 50.000 од нив – истите компании што истовремено вртат стотици милијарди долари во градење центри за податоци за вештачка интелигенција. Парите не исчезнаа. Само се преселија од плати во бетон, кабли и струја.

Но еве го делот што ретко се чита во соопштенијата. Истата анализа покажала дека компаниите што ја наведуваат вештачката интелигенција како причина за отпуштањата подоцна заостанувале зад индексот Nasdaq за скоро 10 отсто во триесетте берзански денови по објавата. Пазарот, се чини, не ја голта приказната толку лесно колку што ја пишуваат.

А приказната е прилично добро извежбана. Извршниот директор на Cloudflare Метју Принс објасни дека „огромното мнозинство од отпуштените минатата недела беа мерачи”. Директорот на Snap Еван Спигел напиша дека „брзиот напредок во вештачката интелигенција им овозможува на нашите тимови да ја намалат повторувачката работа”. Основачот на Block Џек Дорси го спомна „новиот начин на работа” со „помали и порамни тимови”. Секој од нив има своја формулација. Ниту еден не ја има истата, а сите значат исто.

Не е сè црно – но не е ни она што го продаваат

Има и друга страна. Anthropic и OpenAI вработуваат брзо и голтаат дел од луѓето што ги испуштаат другите. Meta оваа година префрлила околу 7.000 вработени во нови позиции поврзани со вештачка интелигенција додека отпуштала 8.000 други. IBM тврди дека ги трипати вработувањата на почетно ниво за такви работни места. Значи, дел од луѓето не исчезнуваат – се преместуваат. Проблемот е што преместувањето бара да имаш ново знаење, а бројот на луѓе кои го имаат е далеку помал од бројот на луѓе кои останаа без работа.

Списокот од оваа година е долг и конкретен: Dell 11.000, Amazon 16.000, Oracle 21.000 во дванаесет месеци, PayPal над 4.500, Cisco 4.000, Microsoft 4.800, Meta 8.000, Intuit 3.000, Coinbase 700. Тоа не се проценки, тоа се објави.

Балканските ИТ фирми не се на таа листа, барем не засега – но овде секторот работи главно за странски клиенти. Кога Amazon или Oracle кратат буџети, нарачките не се кратат само во Сиетл. Прашањето е колку време треба еден бран од Тел Авив и Калифорнија да стигне до Скопје, Белград и Загреб, и дали некој воопшто ќе го најави или ќе го дознаеме од исти вакви соопштенија со истите зборови.