Makedonya'nın 2040'a kadarki Mekânsal Planı taslağının 187. sayfasında beş isim duruyor: Ilovitsa-Ştuka, Kazandol, Plavitsa, Kadiitsa ve Luke. Metal madenleri için beş saha. Toprağın nesillerdir aileleri beslediği Ustrumca bölgesinde bu isimler kalkınma gibi değil, tehdit gibi geliyor.

Ustrumca'daki halka açık toplantıda vatandaşların, aktivistlerin ve partilerin bir kısmının mesajı kısaydı: maden asla. Katılımcılar "Maden Ustrumca için kalkınma değil. Ustrumca bölgesi bir tarım bölgesi" diyerek Ilovitsa-Ştuka ve Kazandol'un plandan tamamen çıkarılmasını, devletin önümüzdeki yıllarda tarıma, ormanlara ve dağ turizmine yatırım yapmasını talep etti.

Sivil toplum kuruluşları, Ilovitsa-Ştuka imtiyazlarının geri alınması için hükümete 29 Eylül'e kadar süre verdi. Süre birkaç gün içinde doluyor ve şu ana kadar net bir yanıt yok.

Çevre Bakanlığı ve Mekânsal Planlama Ajansı sakinleştirmeye çalışıyor: bu bir taslak, toplantılar görüş toplamak için yapılıyor ve bir madenin plana girmesi otomatik kazı izni anlamına gelmiyor. Ajans temsilcisi Duşitsa Trpçevska-Ancelkoviç, yatakların onlarca yıllık araştırmalara dayanarak plana işlendiğini ve hiçbir şeyin "dün ad hoc uydurulmadığını" açıkladı.

İnsanların endişesi de tam olarak bu yüzden. Stratejik belge daha sonra alt planlarda ayrıntılandırılıyor - maden bugün haritadaysa, iş makinelerine giden yol yarın daha kısa. SDSM milletvekili Jovana Trençevska, taslağa göre kritik mineral hammaddelerin çıkarıldığı alanların yaklaşık iki kilometrekareden yaklaşık on kilometrekareye çıkacağına dikkat çekti. Ayrıca şimdiye kadar kimsenin göstermediği bir şeyi sordu: ocaklar ve atık depolama alanları tam olarak nerede olacak, evlere ve su kaynaklarına ne kadar uzakta?

Tarih güvene yardımcı olmuyor. Kazandol imtiyazı daha 2018'de feshedilmişti, şimdi saha yeniden haritada beliriyor - "Valandova'yı Kurtar" girişimi silinmesini istiyor. Ilovitsa-Ştuka için ise Yüksek İdare Mahkemesi, imtiyazların birleştirilmesine ilişkin süreci yetkili kurumlara geri gönderdi. Yıllardır süren ve sürekli masaya geri dönen bir anlaşmazlık.

Toplantı fırtınalı geçti; kurumların uzmanlarına da ağır sözler söylendi, bu da kimseye yardımcı olmuyor. Ama bağırışların altında hükümetin 29 Eylül'den önce yanıtlaması gereken basit bir soru yatıyor: Güneydoğu'nun geleceği ton ton cevherle mi ölçülecek, yoksa ton ton domatesle mi?