На страница 187 од Нацрт-просторниот план на Македонија до 2040 година стојат пет имиња: Иловица-Штука, Казандол, Плавица, Кадиица и Луке. Пет локации за рудници на метали. Во Струмичко, каде што земјата со генерации храни семејства, тие имиња не звучат како развој, туку како закана.

На јавната расправа во Струмица пораката на граѓаните, активистите и дел од партиите беше кратка: рудник никако. „Рудник не е развој за Струмица. Струмичко е земјоделски регион“, порачаа учесниците, барајќи Иловица-Штука и Казандол целосно да се избришат од планот, а државата наредните години да вложува во земјоделство, шуми и планински туризам.

Граѓанските организации ѝ дадоа на Владата рок до 29 септември да ги одземе концесиите за Иловица-Штука. Рокот истекува за неколку дена, а јасен одговор засега нема.

Од Министерството за животна средина и Агенцијата за планирање на просторот смируваат: ова е нацрт, расправите служат за собирање забелешки, а внесувањето рудник во планот не значи автоматска дозвола за копање. Претставничката на Агенцијата, Душица Трпчевска-Анѓелковиќ, објасни дека наоѓалиштата се впишани врз основа на децениски истражувања и дека ништо не е „ад-хок измислено вчера“.

Токму затоа луѓето се загрижени. Стратешкиот документ подоцна се разработува во пониски планови – ако рудникот е на мапата денес, патот до багерите е пократок утре. Пратеничката на СДСМ Јована Тренчевска посочи дека, според нацртот, површините под експлоатација на критични минерални суровини би пораснале од околу два на околу десет квадратни километри. Таа праша и нешто што никој досега не го покажал: каде точно ќе бидат коповите и јаловиштата, и колку далеку од куќите и изворите на вода?

Историјата не ѝ помага на довербата. Концесијата за Казандол беше раскината уште во 2018 година, а сега локацијата повторно се појавува на мапата – иницијативата „Спас за Валандово“ бара да биде избришана. За Иловица-Штука, пак, Вишиот управен суд ја врати постапката за спојувањето на концесиите пред надлежните институции. Спор што трае со години, а постојано се враќа на масата.

Расправата беше бурна, со тешки зборови упатени и кон стручните лица на институциите, што не му помага никому. Но под викањето стои едноставно прашање на кое Владата треба да одговори пред 29 септември: дали иднината на Југоистокот ќе се мери со тони руда или со тони домати?