Në faqen 187 të Projekt-planit hapësinor të Maqedonisë deri në vitin 2040 qëndrojnë pesë emra: Illovica-Shtuka, Kazandolli, Plavica, Kadiica dhe Luke. Pesë lokacione për miniera metalesh. Në rajonin e Strumicës, ku toka me breza i ushqen familjet, këta emra nuk tingëllojnë si zhvillim, por si kërcënim.

Në dëgjimin publik në Strumicë mesazhi i qytetarëve, aktivistëve dhe një pjese të partive ishte i shkurtër: minierë në asnjë mënyrë. „Miniera nuk është zhvillim për Strumicën. Rajoni i Strumicës është rajon bujqësor“, porositën pjesëmarrësit, duke kërkuar që Illovica-Shtuka dhe Kazandolli të fshihen plotësisht nga plani, ndërsa shteti në vitet e ardhshme të investojë në bujqësi, pyje dhe turizëm malor.

Organizatat qytetare i dhanë Qeverisë afat deri më 29 shtator për t'i marrë koncesionet për Illovica-Shtukën. Afati skadon pas disa ditësh, ndërsa përgjigje e qartë deri tani nuk ka.

Nga Ministria e Mjedisit Jetësor dhe Agjencia për Planifikimin e Hapësirës qetësojnë: ky është projekt, dëgjimet shërbejnë për mbledhjen e vërejtjeve, ndërsa futja e minierës në plan nuk do të thotë leje automatike për gërmim. Përfaqësuesja e Agjencisë, Dushica Trpçevska-Angjellkoviq, shpjegoi se vendburimet janë regjistruar në bazë të hulumtimeve disadekadëshe dhe se asgjë nuk është „shpikur ad hoc dje“.

Pikërisht për këtë njerëzit janë të shqetësuar. Dokumenti strategjik më vonë përpunohet në plane më të ulëta - nëse miniera është në hartë sot, rruga deri te ekskavatorët është më e shkurtër nesër. Deputetja e LSDM-së, Jovana Trençevska, theksoi se sipas projektit sipërfaqet nën shfrytëzim të lëndëve të para minerale kritike do të rriteshin nga rreth dy në rreth dhjetë kilometra katrorë. Ajo pyeti edhe diçka që askush deri tani nuk e ka treguar: ku saktësisht do të jenë gropat dhe depot e mbetjeve, dhe sa larg nga shtëpitë dhe burimet e ujit?

Historia nuk e ndihmon besimin. Koncesioni për Kazandollin u shkëput që në vitin 2018, e tani lokacioni sërish shfaqet në hartë - iniciativa „Shpëtim për Vallandovën“ kërkon që të fshihet. Për Illovica-Shtukën, ndërkaq, Gjykata e Lartë Administrative ua ktheu procedurën për bashkimin e koncesioneve institucioneve kompetente. Kontest që zgjat me vite dhe vazhdimisht kthehet në tryezë.

Dëgjimi ishte i stuhishëm, me fjalë të rënda drejtuar edhe ekspertëve të institucioneve, gjë që nuk ndihmon askënd. Por nën britmat qëndron një pyetje e thjeshtë së cilës Qeveria duhet t'i përgjigjet para 29 shtatorit: a do të matet e ardhmja e Juglindjes me tonelata xehe apo me tonelata domate?