ABD'nin en büyük elektrik şebekesi, şimdiye dek sustuğu bir şeyi nihayet kabul etti: herkesi besleyemiyor. Virginia'dan Illinois'e 67 milyon tüketiciyi kapsayan operatör PJM Interconnection, elektrik sıkıntısında veri merkezlerini şebekeden ayıracağını duyurdu. Yavaşlatmayı değil. Kesmeyi.

Karar, yeni üretim kapasitesi için düzenlenen ihalenin yeterli katılım toplayamamasının ardından geldi. Şebeke teklif etti, piyasa yeterince karşılık vermedi ve şimdi birileri elektriksiz kalmak zorunda. O birileri haneler olmayacak - sunucu salonları olacak. Kesintiler haziran 2027'de başlıyor ve yalnızca 50 megavat ve üzeri veri merkezlerini kapsıyor. PJM bu arada, ikincisinin daha iyi geçeceği umuduyla yeni bir ihale duyurdu.

Bütün hikâyeyi açıklayan rakam şu: 2035'e kadar veri merkezlerinin bugünkünden dört kat daha fazla elektrik tüketmesi bekleniyor. Her yapay zekâ reklamı, her sohbet botu, üretilen her görsel böyle salonlardan geçiyor. Bunun faturasını algoritma ödemiyor - şebeke ödüyor ve şebekenin, hiçbir yatırım turunun aşamayacağı fiziksel sınırları var.

Biçimsel olarak bu bir ceza değil. Elektriği kesilecek tüketicilere tazminat ödenecek; tıpkı onlarca yıldır var olan ve genellikle büyük fabrikaları kapsayan talep yanıtı programlarındaki gibi. Uyarı, tahmine bağlı olarak otuz dakikadan birkaç güne kadar önceden geliyor. Yani bu, üzerinde anlaşılmış bir işlem - ilk kesilen sen ol diye para al.

Asıl sorun sonrasında ne olacağı. Veri merkezleri karanlıkta oturup beklemeyecek. Kendi kaynaklarını kuracaklar; yetiştiremeyenler ise yedek jeneratörlere yaslanacak - işletmesi daha pahalı ve çoğu zaman daha kirli. Birçoğu dizele yöneliyor, çünkü yakıt kolay bulunuyor ve sahada depolanabiliyor. Federal mevzuat bu tür jeneratörlerin böyle durumlar için yılda 50 saate, olağanüstü hâller ve bakım için ise 100 saate kadar çalışmasına izin veriyor. Yani temiz elektrik eksikliğinin çözümü - dizel.

Bunun soyut bir kaygı olmadığını, aynı hafta Virginia'yı sarsan bir vaka gösteriyor. Vantage Data Centers şirketi, iddiaya göre, kuzey Virginia'daki 96 megavatlık bir veri merkezindeki yedek dizel jeneratörlerin yakında yaşayan insanlarda yılda onlarca milyon dolarlık sağlık zararına yol açacağını ortaya koyan bir rapora gölge düşürmek için eyaletin çevre düzenleyicileriyle koordine olduğu gerekçesiyle hedefe oturdu. Firma raporu kamuoyu önünde çürütmedi - kendisini denetlemesi gerekenlerle birlikte çalıştı.

Fatura ise çoktan hiçbir sunucuyla ilgisi olmayanlara da ulaştı. Son bir yılda PJM bölgesinde toptan elektrik fiyatları neredeyse ikiye katlandı ve operatörün kendi bağımsız piyasa gözlemcisi, bu sıçramanın büyük bölümünün tam da veri merkezlerinden geldiğine dikkat çekti. O farkı biri ödedi ve bu, yapay zekâ şirketleri değildi.

Bu, gerçek gücü olan birinin yapay zekânın büyümesinin fiziksel bir sınırı olduğunu ve o sınırın bir bakır tel olduğunu ilk kez yüksek sesle söylemesi. Şimdiye dek anlatı, teknolojinin ilerlediği ve altyapının bir şekilde yetişeceği yönündeydi. Şimdi operatör diyor ki: yetişmeyecek, o yüzden kimin karanlıkta kalacağına önceden karar veriyoruz. Geriye kalan soru teknik değil siyasi - elektrik herkese yetmediğinde kararı kim veriyor ve bu kararı neden seçmenlere hesap veren biri yerine bir piyasa ihalesi veriyor?