Резултатите од меѓународното тестирање ПИСА за 2025 година се објавени, и за Македонија тие се полоши од претходните. Не стагнација, туку назадување – и тоа побрзо од просечното назадување во земјите на ОЕЦД.

Македонските петнаесетгодишници постигнале 379 поени по математика, 354 по читање и 377 по природни науки. Во претходниот циклус од 2022 година, резултатот по математика беше 389 – значи пад од 10 поени за три години. По читање падот е од 359 на 354. Просекот на земјите од ОЕЦД е околу 472 по математика и 482 по природни науки.

Што значат овие бројки во практика

Поените се апстракција. Процентите не се. Само 26 отсто од македонските петнаесетгодишници го достигнале минималното ниво на писменост во читање. Тоа значи дека речиси три четвртини од нив не се способни да го разберат и анализираат текстот што го читаат. По математика минималното ниво го достигнале 32 отсто, по природни науки 36 отсто. За споредба, во земјите на ОЕЦД минималниот праг по читање го поминуваат 69 отсто од учениците.

Уште еден податок вреди да се извади од извештајот: во највисоките нивоа на математичка писменост, нивоата 5 и 6, се наоѓа само 1 отсто од македонските ученици. Просекот на ОЕЦД е 8 отсто. Значи не само што дното е длабоко – врвот речиси го нема.

Во тестирањето учествувале 6.977 ученици од 124 училишта, репрезентативни за околу 16.700 петнаесетгодишници во земјата. Не станува збор за мал примерок или статистичка грешка.

Каде исчезнува вниманието

Извештајот содржи и податоци за околината во која се учи. Триесет и три отсто од учениците пријавиле дека соучениците им се често расеани од уреди за време на часовите по природни науки – разликата во постигнатите поени меѓу таквите одделенија и останатите е 22 поени. Четириесет и четири отсто користат вештачка интелигенција неделно за учење, а 34 отсто ја користат за подготовка на есеи.

Отсуствата се уште еден слој. Во двонеделниот период пред тестирањето, 35 отсто изостанале цели училишни денови, 41 отсто изостанале одделни часови, а 57 отсто доцнеле. И конечно, само 67 отсто пријавиле дека родителите неделно разговараат со нив за училиштето – надолу од 73 отсто во 2022 година.

Кој одговара за оваа бројка?

Тука е местото каде обично доаѓа соопштение од Министерството за образование за реформи, стратегии и нови концепции. Но Македонија учествува во ПИСА уште од првиот циклус на почетокот на векот, а од 2015 година наваму го прави тоа редовно. Значи ова не е првото вакво мерење што стигнува до Скопје.

И покрај тоа, резултатот по математика падна за 10 поени во однос на претходниот циклус. Секој од овие извештаи досега беше третиран како вест од еден ден, а не како мерење на ефектот од сработеното. Ако нешто во системот навистина работи, ПИСА е точно алатката што би го покажала тоа. Досега не го покажува.