Кога некој ќе каже Алгарве, во главата веднаш се редат карпи, плажи и пешкир до пешкир. Но југот на Португалија има и друго лице: лагуната Риа Формоза, солените бањи во Кастро Марим, мегалитските гробници во Алкалар. И градот Лоле (Loulé), на помалку од 20 километри од Фаро, кој живее од нешто што масовниот туризам обично го голта – занаетот.

Старото градско јадро е она што го очекуваш: калдрма, варосани куќи, галерии, барови и дуќани со рачна изработка. Но под површината се крие арапски Лоле. „Изобилството вода беше една од главните причини што ги привлече Арапите, бидејќи Лоле има подземна река и плодна земја“, објаснува Жоао Министро, жител на градот и туристички водич.

Минаре што станало камбанарија

Замокот датира од XII-XIII век и е опкружен со ѕидини. Се издвојуваат истурената кула од кршен камен и кулата Торе де Вела кај портата Фато, која ги чува алмохадските црти. Црквата „Свети Климент“, изградена во готски стил во XIII век врз некогашната џамија, има камбанарија единствена во Португалија – таа е преуредено минаре. Балканот знае многу приказни за згради што ја менувале верата заедно со власта. Овде ја гледате една таква, само во обратен правец.

Арапските бањи Ал-Улја се изградени помеѓу почетокот и средината на XII век и имале предворје, ладна, млака и топла просторија, плус оддел за котелот. До средината на XV век веќе биле напуштени и во урнатини. Општината го купила имотот во 2006 година и ги започнала археолошките работи, а денес таму е музеј што се смета за најкомплетниот музеј на арапски бањи во Португалија. Недалеку е чешмата Бикас Вељас од 1837 година, изградена од материјал на ѕвоно од стар часовник, а Градскиот музеј има три сали со трајна археолошка поставка.

Пазар каде сите заработуваат

Пазарот е отворен во 1908 година и е најголемиот во Алгарве. Го проектирал архитектот Мота Гомеш во нео-арапски стил со елементи на сецесија, со четири павилјони и четири порти што требало да ја симболизираат важноста и благосостојбата на општината. Правилото внатре е паметно: „Малите локали мора да користат производи од тезгите на самиот пазар. Така сите добиваат“, вели Министро. Дали би функционирало вакво правило на некој наш зелен пазар?

Во 2015 година општината ја покрена иницијативата „Лоле креативно“, за да го зачува занаетчиството во крајот, да ги држи отворени градските работилници и да им ги пренесе старите занаети на нови мајстори. Некогаш во Лоле имало четири работилници за бакар. Денес останала една – единствената активна традиционална работилница за бакар и месинг во цела Португалија. „Предметите што се правеа порано беа за чување вода или масло, или казани за познатиот ликер од планинска јагода. Денес најпознат производ е катаплана“, вели мајсторот Аналиде, мислејќи на бакарниот сад за готвење по кој се препознава регионот.

Во Каза да Емпрејта, отворена во 2017 година, жени занаетчии плетат палмини листови во потешки и полесни плетенки и од нив прават кошници, ламби и килими, со техники наследени од предците. На улицата Бокаже работи и студиото на часовничарот Жозе Жоао Гереиро, искусен мајстор за поправка на часовници.

Практично

Се лета до Фаро, а оттаму до Лоле има 17 километри со автомобил, такси или автобус. Хотелот Art’s by Loulé е на 200 метри од Градскиот пазар и има тематски соби. За ручек, ресторанот Arrancada во самиот пазар е специјализиран за локална кујна на жар – печен бакалар и свински ребра. За слатко, слаткарницата Fábrica da Amêndoa на улицата Матадоуро, отворена во 1976 година, прави фигурки од марципан со бадем и жолчка, колачи од бадем и пастеис де ната. А за кафе, Café Calcinha – реплика на бразилско кафуле проектирано во 1928 година, денес заштитено како споменик од општинско значење.

Лоле не е град за чекирање и бегање на плажа. Тоа е град каде мајсторот сè уште седи во работилницата, а пазарот ги храни рестораните околу себе. Колку од нашите занаети би преживеале ако некој ги стави во истата програма со музеите?