Силвестер Сталоне наполни 80 години ова лето и сè уште работи. Сузан Сарандон ги полни истите 80 овој октомври, со физичка форма и енергија на која би ѝ позавиделе и многу помлади. Лесно е да се каже дека „80 се новите 60“ – и уште полесно на таа реченица да се продаде некој додаток во капсула. Експертите за долговечност се попретпазливи, а нивниот одговор е поинтересен од слоганот.

„Хронолошката возраст сама по себе не објаснува како стареем“, вели д-р Џенки Баџун, лекар специјализиран за долговечност во Единицата за долговечност на болницата „Мемориал Публио Кордон“ во Мадрид. Двајца луѓе со иста година на раѓање во личната карта можат да имаат сосема различен состав на телото, метаболизам, кардиоваскуларен капацитет, когнитивна функција и ниво на воспаление во организмот.

Тука влегува поимот биолошка возраст – обид да се измери колку всушност старее организмот, а не колку свеќи имало на последната торта. „Стареењето е сложен процес во кој учествуваат генетиката, начинот на живот, околината и натрупувањето промени со текот на времето“, објаснува Баџун. Летисија Карера, директорка на центарот „Фелисидад Карера“, додава дека гените се само дел од равенката. Остатокот е она што науката го нарекува експозом: исхрана, движење, сон, стрес, сонце, пороци, болести и средина. „Многу од тие фактори можат да се менуваат – и со тоа влијаеме на тоа како стареем.“

Медицината значително го продолжи животниот век. Сега предизвикот е друг: повеќе од тие години да бидат години со здравје и самостојност. „Во медицината на долговечноста не би требало да чекаме да се појави болест за да реагираме“, вели Баџун. Ако мора стареењето да го сведе на една мисла, тоа би било: да се зачува функционалната способност што е можно подолго.

Мускулот како осигурување

Ако има нешто на што двајцата експерти инсистираат, тоа е мускулот. „Не е само естетско прашање – тоа е еден од главните функционални и метаболички резервоари и е директно поврзан со способноста човек да остане самостоен додека старее“, објаснува Баџун. Самостојноста тука не значи маратони. Значи да станеш од стол, да се качиш по скали, да ја понесеш торбата, да го задржиш балансот кога ќе се сопнеш. Затоа вежбите за сила, прилагодени на возраста и на човекот, треба да бидат дел од секоја стратегија за долговечност, заедно со кардио, подвижност и рамнотежа. Карера тоа го вели најсликовито: „Целта не е да имаш младо тело, туку тело што функционира.“

Со исхраната е слично – диета против стареење не постои. Баџун зборува за доволна и избалансирана исхрана прилагодена на секого, а Карера предупредува дека здравата исхрана не значи постојано да се држи некоја диета. Со годините е важно да има доволно протеини за мускулите, плус овошје, зеленчук, влакна, здрави масти и малку преработена храна. Сонот е времето кога телото се поправа, а врските со другите луѓе, интелектуалните предизвици и проектите се дел од рецептот исто колку и тегот. „Нема многу смисла да зборуваме за долговечност ако го продолжиме животот, а ја изгубиме самостојноста, благосостојбата или способноста да бидеме со другите“, вели Баџун.

Капсулите не се почеток

Тука е делот што индустријата за додатоци не сака да го слушне. Според Баџун, суплементите „не треба да бидат почетна точка на стратегијата за долговечност“. Кај здрав човек без дефицити, приоритетите остануваат исхраната, движењето и сонот. Карера признава дека додатоците имаат смисла кога се правилно препорачани, на пример кога храната не покрива одредени хранливи материи. Но Баџун предупредува против искушението да се голтаат десетици производи по логиката „колку повеќе, толку подобро“: „Секоја интервенција треба да има хипотеза, индикација и, кога е можно, докази што ја поддржуваат.“

И последно предупредување – за оние што ја гонат „биолошката возраст“ како уште една бројка. Тоа што некој маркер се подобрил не значи дека сте се подмладиле; може само да значи дека ви се подобрил составот на телото или метаболизмот. Науката ги истражува клеточното стареење, делумното репрограмирање на клетките и привременото активирање на теломеразата, но дел од тоа е сè уште експериментално и не смее да се меша со воспоставени третмани.

Сталоне и Сарандон не се доказ дека постои формула за подмладување. Експертите велат дека таква формула сè уште нема. Она што функционира е досадно старо: сила, храна, сон и луѓе околу тебе.