Skip to content

Трамп, Си и Путин седнуваат на иста маса во Шенжен: Москва слави нова Јалта, малите држави стравуваат од поделба зад нивниот грб

1 мин. читање
Сподели
Трамп, Си и Путин седнуваат на иста маса во Шенжен: Москва слави нова Јалта, малите држави стравуваат од поделба зад нивниот грб

Половина од светските кризи на една маса, а околу неа само тројца. Американскиот претседател Доналд Трамп, кинескиот претседател Си Џинпинг и рускиот претседател Владимир Путин следната недела треба да се сретнат во Шенжен, на маргините на форумот за Азиско-пацифичка економска соработка (АПЕК). Темите се огромни: војните во Украина и Иран, нуклеарното оружје, вештачката интелигенција. Очекувањата за голем договор – речиси нула.

Преговорите за самата средба траат до последен момент. Според извори запознаени со подготовките, ниту дневниот ред ниту форматот сè уште не се договорени. Списокот на гости е готов, менито не е.

Секој доаѓа по своето

Путин во средбата гледа шанса за договор за крај на војната во Украина под услови што ѝ одговараат на Москва. Трамп, ослабен по неодамнешните изборни порази на неговата Републиканска партија, сака историски момент – можеби дури и тристран договор за контрола на нуклеарното вооружување. Си, пак, влегува во она што најмалку го сака: непредвидлива средба со соговорник кој импровизира, наспроти неговиот строго испланиран пристап кон големите меѓународни настани.

Нуклеарната идеја е посебен проблем за Пекинг. Русија и САД имаат по над 5.000 нуклеарни боеви глави, Кина околу 500, иако брзо го шири арсеналот. Да седне на маса за ограничување на оружјето значи да прифати дека е нуклеарна сила од ист ранг, со слични ограничувања. „Тоа е нешто што Кинезите го мразат“, изјави Едгард Каган, поранешен висок функционер на Белата куќа за Источна Азија во администрацијата на Џо Бајден. Висок функционер од администрацијата на Трамп веќе соопшти дека „не се очекува никаков договор“ за нуклеарните прашања, но додаде дека е „време Кина да преземе поголема одговорност“.

Јалта, втор дел?

Во Русија средбата веќе ја споредуваат со Конференцијата во Јалта од 1945 година, кога лидерите на САД, Велика Британија и Советскиот Сојуз ги поделија сферите на влијание и го нацртаа повоениот свет. Оттогаш Јалта е симбол за договор на големите сили, наметнат на малите. Руските националисти се воодушевени: самиот факт што средбата ќе се одржи, сметаат тие, ја крева Русија рамо до рамо со Кина и САД. „Ова покажува кој е важен во светот: ние, Кина и Западот. Тоа е длабоко симболично, потврда на мултиполарниот свет што Западот го негира“, изјави Путиновиот идеолог Александар Дугин.

Балканот оваа сцена ја знае напамет. Во октомври 1944 година, во Москва, Черчил и Сталин на едно ливче хартија ги поделија процентите на влијание врз Романија, Грција, Југославија, Унгарија и Бугарија. Никој од тие народи не беше прашан. Затоа стравот на оние што нема да седат на масата не е параноја – тоа е историско сеќавање.

А загриженоста се протега од Киев до Токио. Украина и Тајван стравуваат дека големите сили ќе се договорат зад затворени врати, без нив. „Навистина не сакаме ова да се претвори во „Јалта 2, 3 или 4“, со нова поделба на сферите на влијание“, призна минатиот месец украинскиот претседател Володимир Зеленски. За Кина, домаќинот, споредбата е посебно непријатна: во 1945 година воопшто не била поканета, а денес сака да се претставува како застапник на интересите на малите држави.

Кој ја става Украина на дневен ред?

Москва сака да се разговара за Украина. Пекинг е против темата да влезе на дневниот ред, тврдат извор запознаен со подготовките и европски дипломат. Американски функционер, пак, изјави дека Трамп најверојатно нема ни да го отвори прашањето, бидејќи тристраниот формат не е соодветен за тоа. Портпаролот на Путин, Дмитриј Песков, останува дипломатски магловит: „Се разменуваат предлози за можниот дневен ред. Во секој случај, средбата сигурно ќе биде интересна.“

Што добива Трамп? Следната година ќе се соочи со Конгрес под контрола на демократите, па успех во надворешната политика му е потребен повеќе од кога било. Неговите претходни големи дипломатски потези, средбите со Путин и со севернокорејскиот лидер Ким Џонг Ун, не донесоа значаен пробив. Дали Шенжен ќе биде поинаков, или повторно убави фотографии и празни папки? А ако тројцата навистина се договорат за нешто, кој ќе ги праша оние за кои се договараат?