Најдолгото запирање на полетувањата во САД од 11 септември: аналогни прекинувачи не издржаа

Во петок попладне, во 15:54 по источноамериканско време, Федералната управа за авијација (FAA) ги запре сите полетувања во Соединетите Американски Држави. Во тој момент во воздухот имало повеќе од 3.500 авиони. Дел беа пренасочени на други аеродроми, останатите продолжија кон своите дестинации. Земјата со најголемиот авиосообраќај на светот остана на земја повеќе од четири часа.

Бројките од првиот ден се тешки: според FlightAware, повеќе од 8.500 летови доцнеа, а речиси 8.000 беа откажани. Хаосот не заврши со петокот – за сабота веќе се откажани повеќе од 2.000 летови кон, од и во внатрешноста на САД. Ова е најдолгото запирање на полетувањата на целата американска територија од терористичките напади на 11 септември 2001 година.

Виновник: аналогни прекинувачи

Објаснувањето го даде министерот за сообраќај Шон Дафи, без многу украси. „Станува збор за аналогна телекомуникациска технологија. Нашите прекинувачи и рутери едноставно беа преоптоварени со податоци и престанаа да работат“, изјави тој. Дефектот ги погодил и комуникациските и радарските системи во сите центри за контрола на летање. Министерот за внатрешна безбедност Марквејн Мулин додаде дека проблемот настанал откако во застарениот систем била вградена нова технологија, која тој не можел да ја поднесе.

Дафи ја процени целосната модернизација на околу 50 милијарди долари и изговори реченица што ретко се слуша од министер задолжен токму за тој систем: „Системот ќе продолжува да откажува.“ Институција што јавно признава дека нејзината инфраструктура паѓа, а веднаш потоа бара пари – звучи ли познато? И уште поважно: ако најголемата авијација на светот ја урнаа преоптоварени рутери, колку години има опремата во контролите на летање на Балканот?

Барањето за пари стигнало пред дефектот

Најинтересниот детал е хронологијата. Според извори, администрацијата на Доналд Трамп уште во петокот наутро, неколку часа пред запирањето на летовите, испратила писмо до Конгресот со барање за дополнителни 30 милијарди долари за модернизација. Вечерта, откако небото беше затворено, Трамп побара од Конгресот што побрзо да го усвои законот. Републиканскиот сенатор Ерик Шмит уште во септември го предложи „Modern Skies Act“, со токму 30 милијарди долари за американската авијациска инфраструктура. Писмото стигнало пред дефектот – а поубедлив аргумент за него од четиричасовна блокада на небото тешко дека можеше да се најде.

Демократите не се воодушевени. Конгресменката Нели Поу ја нарече состојбата „огромна, речиси незапаметена катастрофа“ и потсети дека републиканското мнозинство токму оваа недела го откажа сослушувањето на шефот на FAA. „Американците заслужуваат транспарентност“, порача таа.

Европа и Австралија ги запреа летовите кон Америка

Дефектот не застана на американската граница. На барање на FAA, Евроконтрол ги запре сите летови кон САД од своите земји членки – организација што обединува 42 држави, меѓу нив голем дел од членките на ЕУ, Велика Британија, Украина, Турција, Израел и Мароко. Аеродромот во Сиднеј ги суспендираше летовите кон Америка, а Air Canada ги откажа линиите меѓу Канада и САД. Мулин тврди дека нема никакви докази за сајбер напад и ја отфрли можноста дефектот да е поврзан со глобалниот прекин на услугите на Microsoft, кој почна во четвртокот.

Споредбата со минатото е непријатна. Во 2023 година, дефектот на системот за известувања до пилотите NOTAM ги запре летовите еден час и 52 минути – тогаш доцнеа околу 9.500 летови, а 1.300 беа откажани. Овојпат прекинот траеше повеќе од двојно подолго. За помалку од две недели почнува празникот Денот на благодарноста, еден од најпрометните периоди за патување во годината, а Дафи ветува дека системот дотогаш ќе работи нормално. Тоа го вети министерот кој претходно рече дека системот ќе продолжува да откажува.