„Është saktësisht ora 22 e 2 minuta. Ja, filloi!“: 85 vjet nga nata kur Prilepi ngriti armët kundër pushtuesit

„Shikoj orën - është saktësisht ora 22 e 2 minuta. Ja, filloi!“ Kështu e kujtonte Vera Aceva momentin kur nisi sulmi në Prilep, më 11 tetor 1941. Tetëdhjetë e pesë vjet më vonë, ato pak minuta shënohen si fillimi i kryengritjes së organizuar popullore dhe i luftës antifashiste në Maqedoni.

Tri grupe, tri objektiva

Aksioni nuk ishte improvizim. Sipas kronologjisë historike, plani për sulmin ndaj stacionit të policisë dhe burgut u përcaktua më 8 tetor, ndërsa më 9 tetor Komiteti Vendor dhe Shtabi Ushtarak i ndanë detyrat. Më 10 tetor luftëtarët u mblodhën te Shkëmbinjtë e Kuq (Crveni Steni). Në mbrëmjen e 11 tetorit, rreth orës 22, gjashtëmbëdhjetë partizanë të Çetës Partizane të Prilepit „Goce Dellçev“ zbritën drejt qytetit, të ndarë në tri grupe.

Grupi i parë, i udhëhequr nga Asparuh Josifoski, sulmoi Uçastokun, ndërtesën e policisë pushtuese bullgare. Në të ishte edhe Dushko Naumoski, të cilin historiani Rubinço Bellçeski e përmend si luftëtarin që qëlloi plumbin e parë. Grupi i dytë, i udhëhequr nga Nikolla Poposki, sulmoi burgun. I treti, me Mice Dimeskin në krye, kishte për detyrë të priste lidhjet telefonike dhe telegrafike. Sipas të dhënave historike, në aksion nuk u vra asnjë partizan, ndërsa u vra një roje e stacionit të policisë. Në mbrëmjen e 12 tetorit, në rajonin e Kumanovës dolën dy çeta partizane.

Prilepi me rikrijim, shteti në Kumanovë

Prilepi e shënoi jubileun mbrëmë në Skenën e Gurtë, me himnin, një film të shkurtër për sulmin, fjalimin e kryetarit Dejan Prodanoski, rikrijimin skenik të sulmit ndaj Uçastokut, fishekzjarre dhe koncert. Programi nën moton „Rrëfimi për qytetin hero“ zgjat nga 1 tetori deri më 3 nëntor. Përkujtimi qendror shtetëror është sot në Kumanovë, te Osuari Përkujtimor, ku në akademinë solemne „Ideale që ndërtojnë të ardhmen“ flet kryeministri Hristijan Mickoski.

Rikrijimi skenik dhe filmi i shkurtër tregojnë një përpjekje që kujtesa të mos mbetet vetëm kurora dhe fjalime. Kjo është mirë, sepse dëshmitarët e gjallë të asaj nate janë gjithnjë e më të rrallë. Mbeten dëshmitë e shkruara, muzeu „11 Tetori 1941“ dhe data në kalendar.

Ka edhe një detaj që vështirë se mund të injorohet. Prilepi rikrijon një sulm ndaj stacionit të policisë pushtuese bullgare pikërisht në javën kur Sofja sërish deklaron se nuk ka lëshime për rrugën evropiane të Maqedonisë. Historia nuk përsëritet, por në Ballkan rrallë hesht. Pyetja është nëse 11 Tetori do të mbetet festë me fishekzjarre, apo edhe kujtesë se hapin e parë drejt lirisë para 85 vjetësh nuk e dhuroi askush - e bënë gjashtëmbëdhjetë veta që u nisën në errësirë.