„Точно е 22 часот и 2 минути. Готово, почна!“: 85 години од ноќта кога Прилеп крена пушка против окупаторот

„Гледам на часовникот – точно е 22 часот и 2 минути. Готово, почна!“ Така Вера Ацева го запомнила моментот кога во Прилеп почнал нападот, на 11 октомври 1941 година. Осумдесет и пет години подоцна, тие неколку минути се одбележуваат како почеток на организираното народно востание и на антифашистичката борба во Македонија.

Три групи, три цели

Акцијата не била импровизација. Според историската хронологија, планот за напад врз полициската станица и затворот бил утврден на 8 октомври, а на 9 октомври Месниот комитет и Воениот штаб ги распределиле задачите. На 10 октомври борците се собрале кај Црвени Стени. Вечерта на 11 октомври, околу 22 часот, шеснаесетмина партизани од Прилепскиот партизански одред „Гоце Делчев“ се спуштиле кон градот, поделени во три групи.

Првата група, предводена од Аспарух Јосифоски, го нападнала Участокот, зградата на бугарската окупаторска полиција. Во неа бил и Душко Наумоски, кого историчарот Рубинчо Белчески го посочува како борецот што го испукал првиот куршум. Втората група, предводена од Никола Попоски, го нападнала затворот. Третата, на чело со Мице Димески, имала задача да ги прекине телефонско-телеграфските врски. Според историските податоци, во акцијата немало загинати партизани, а бил убиен еден стражар од полицискиот участок. Вечерта на 12 октомври, во Кумановско излегле два партизански одреда.

Прилеп со реконструкција, државата во Куманово

Прилеп јубилејот го одбележа синоќа на Камената бина, со химна, краток филм за нападот, обраќање на градоначалникот Дејан Проданоски, сценска реконструкција на нападот врз Участокот, огномет и концерт. Програмата под мотото „Приказна за градот херој“ трае од 1 октомври до 3 ноември. Централното државно чествување е денеска во Куманово, на Спомен-костурницата, каде што на свечената академија „Идеали што градат иднина“ се обраќа премиерот Христијан Мицкоски.

Сценската реконструкција и краткиот филм покажуваат обид сеќавањето да не остане само венци и говори. Тоа е добро, бидејќи живите сведоци на таа ноќ се сè поретки. Остануваат запишаните сведоштва, музејот „11 Октомври 1941“ и датумот во календарот.

Има и една подробност што тешко може да се игнорира. Прилеп реконструира напад врз бугарскиот окупаторски участок во седмицата кога Софија повторно порачува дека нема отстапки за македонскиот европски пат. Историјата не се повторува, но на Балканот ретко молчи. Прашањето е дали 11 Октомври ќе остане празник со огномет, или и потсетник дека првиот чекор кон слободата пред 85 години не го подари никој – го направија шеснаесетмина што тргнаа во темница.