Gjykata siriane e dënoi Bashar al Asadin me vdekje. Moska thotë se e pranoi për arsye thjesht humanitare. Dhe pyetjes nëse do ta dorëzojë - nuk iu përgjigj.

Zëdhënësja e Ministrisë së Punëve të Jashtme të Rusisë, Maria Zaharova, deklaroi se Rusia e pranoi ish-presidentin sirian dhe familjen e tij ekskluzivisht sepse pas rënies së pushtetit u kërcënohej vdekja. „Nuk ka pasur dhe nuk ka kurrfarë sfondi politik në vendimin që të pranohet në vendin tonë. Vendimi është marrë ekskluzivisht për arsye humanitare, në rrethana dramatike të ndërrimit të pushtetit në Siri, kur atij dhe anëtarëve të familjes së tij u kërcënohej me vdekje“, tha ajo.

Pyetja ishte tjetër

Detaji i rëndësishëm është se Zaharova nuk tha nëse Moska do ta dorëzojë Asadin te Damasku. Pikërisht kjo pyetje iu shtrua në brifing - a mund Rusia ta ekstradojë ish-presidentin pas dënimit me vdekje. Përgjigjja kishte të bënte me arsyet për të cilat Asadi fare mori strehim.

Ky është zanat i vjetër diplomatik: i përgjigjesh një pyetjeje që nuk është shtruar, dhe formalisht nuk ke refuzuar asgjë. Çështja e ekstradimit mbetet e hapur në nivel formal, edhe pse Moska që nga ardhja e Asadit nuk ka treguar gatishmëri ta dorëzojë te pushteti i ri sirian.

Dënim me vdekje në mungesë

Gjendja ndryshoi tërësisht më 11 gusht, kur Gjykata e Katërt Penale në Damask solli vendimin e parë vendas kundër presidentit të rrëzuar. Asadi u shpall fajtor në mungesë për vepra që përfshijnë vrasje me paramendim, mes tyre vrasje fëmijësh, torturë, heqje të paligjshme të lirisë, krime lufte dhe krime kundër njerëzimit.

Me dënim me vdekje u dënua edhe vëllai i tij Maher Asad, dikur një nga njerëzit më të fuqishëm në aparatin e sigurisë sirian dhe komandant i Divizionit të Katërt. Të njëjtin dënim mori edhe i afërmi i tyre Atef Naxhib, ish-shef i sigurisë politike në Dara, veprimet e të cilit ndaj demonstruesve në vitin 2011 ishin një nga ngjarjet që nxitën kryengritjen dhe luftën e mëvonshme civile. Naxhibi, ndryshe nga vëllezërit Asad, ishte fizikisht i pranishëm në gjykim.

Gjykata siriane urdhëroi edhe ndjekjen ndërkombëtare të të dënuarve që ndodhen jashtë vendit. Për Bashar Asadin, zbatimi i vendimit praktikisht varet nga ajo nëse ndonjëherë do ta lëshojë Rusinë ose nëse Moska do ta ndryshojë qëndrimin për statusin e tij.

Vendimin e mori personalisht Putini

Pushteti i Asadit ra më 8 dhjetor 2024, pas një ofensive rrufe të forcave opozitare që brenda disa ditësh zunë qytetet më të mëdha dhe në fund hynë në Damask. Asadi e lëshoi vendin dhe me familjen mbërriti në Moskë. Rusia të njëjtën ditë konfirmoi se u kishte dhënë azil „për arsye humanitare“.

Një ditë më vonë zëdhënësi i Kremlinit Dmitri Peskov zbuloi se një vendim i tillë nuk kishte mundur ta merrte asnjë strukturë shtetërore më e ulët. Vendimin e mori personalisht Vladimir Putini. Ministri rus i punëve të jashtme Sergej Llavrov më vonë dha pothuajse të njëjtin shpjegim që tani e përsërit Zaharova: „Bashar Asadi është këtu për arsye humanitare. Atij dhe familjes së tij u kërcënohej eliminimi fizik.“

Kur ruan një njeri që partneri i ri e do të vdekur

E gjithë situata ndërlikohet më tej nga fakti se Rusia njëkohësisht përpiqet të ndërtojë marrëdhënie me pushtetin e ri sirian - pikërisht atë që e rrëzoi aleatin e saj shumëvjeçar. Putini u takua me Ahmed al Sharan, ndërsa Moska dhe Damasku negociojnë për tregti, për rindërtimin e vendit dhe për të ardhmen e objekteve ushtarake ruse në Siri, para së gjithash bazën ajrore Hmejmim dhe objektin detar në Tartus.

Presidenti sirian Ahmed al Shara edhe më parë kërkoi që Rusia ta dorëzojë Asadin për t'u gjykuar në Siri. Tema u shfaq edhe gjatë vizitës së tij në Moskë në tetor 2025, kur burime siriane pretendonin se ka ndërmend ta kërkojë personalisht atë nga Putini. Kremlini pas një takimi të ri të të dyve në janar të këtij viti njoftoi se çështja e ekstradimit fare nuk ishte shqyrtuar.

Kjo e vë Moskën në një pozitë të pazakontë: mban nën mbrojtje një njeri që shteti i ri sirian e ka dënuar me vdekje, ndërsa me atë shtet të njëjtë përpiqet t'i ruajë marrëdhëniet strategjike dhe praninë ushtarake. Dy baza në Mesdhe përballë një njeriu - dhe të dyja palët e dinë si do të përfundojë ajo llogari nëse presioni bëhet mjaftueshëm i madh.

Zaharova tani shpjegoi qartë pse Asadi mori strehim. Por pyetjes më të rëndësishme pas vendimit në Damask - a do ta dorëzojë Rusia njeriun që personalisht Putini e mori nën mbrojtje - përgjigje e drejtpërdrejtë ende nuk ka. Më së shpeshti sepse përgjigjja ende nuk është vendosur, por pritet të shihet sa vlen.