Suriye mahkemesi Beşar Esad'ı ölüme mahkûm etti. Moskova onu tamamen insani nedenlerle kabul ettiğini söylüyor. Ve teslim edip etmeyeceği sorusuna - yanıt vermedi.

Rusya Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Mariya Zaharova, Rusya'nın eski Suriye cumhurbaşkanını ve ailesini yalnızca iktidarın düşmesinin ardından ölümle tehdit edildikleri için kabul ettiğini söyledi. "Onun ülkemize kabul edilmesi kararında hiçbir siyasi arka plan olmadı ve yok. Karar, Suriye'de iktidar değişiminin dramatik koşullarında, kendisine ve aile üyelerine ölüm tehditleri savrulurken, yalnızca insani nedenlerle alındı," dedi.

Soru başkaydı

Önemli ayrıntı, Zaharova'nın Moskova'nın Esad'ı Şam'a teslim edip etmeyeceğini söylememesi. Brifingte kendisine sorulan tam da buydu - Rusya idam kararından sonra eski cumhurbaşkanını iade edebilir mi. Yanıt, Esad'ın en başta neden sığınma aldığına ilişkindi.

Bu eski bir diplomasi zanaatı: sorulmamış bir soruyu yanıtlarsın ve resmen hiçbir şeyi reddetmemiş olursun. İade sorusu resmi düzeyde açık kalıyor, gerçi Moskova Esad'ın gelişinden bu yana onu yeni Suriye yönetimine teslim etmeye istekli olduğunu göstermedi.

Gıyabi idam kararı

Durum 11 Ağustos'ta tümüyle değişti; Şam'daki Dördüncü Ceza Mahkemesi, devrik cumhurbaşkanı hakkındaki ilk yerel kararı verdi. Esad gıyabında, çocukların öldürülmesi dahil kasten adam öldürme, işkence, hukuka aykırı özgürlükten yoksun bırakma, savaş suçları ve insanlığa karşı suçları kapsayan fiillerden suçlu bulundu.

Bir zamanlar Suriye güvenlik aygıtının en güçlü isimlerinden ve Dördüncü Tümen komutanı olan kardeşi Maher Esad da ölüme mahkûm edildi. Aynı cezayı, 2011'de göstericilere yaptığı muamele ayaklanmayı ve sonrasındaki iç savaşı tetikleyen olaylardan biri olan Dara eski siyasi güvenlik şefi akrabaları Atef Necib de aldı. Necib, Esad kardeşlerden farklı olarak duruşmada fiziken hazır bulundu.

Suriye mahkemesi ayrıca ülke dışında bulunan hükümlülerin uluslararası takibini de emretti. Beşar Esad için kararın uygulanması, pratikte Rusya'dan hiç ayrılıp ayrılmayacağına ya da Moskova'nın onun statüsüne ilişkin tutumunu değiştirip değiştirmeyeceğine bağlı.

Kararı bizzat Putin verdi

Esad'ın iktidarı, muhalefet güçlerinin birkaç gün içinde en büyük şehirleri ele geçirip sonunda Şam'a girdiği yıldırım hızındaki taarruzun ardından 8 Aralık 2024'te düştü. Esad ülkeyi terk etti ve ailesiyle Moskova'ya ulaştı. Rusya aynı gün onlara "insani nedenlerle" sığınma verdiğini doğruladı.

Bir gün sonra Kremlin sözcüsü Dmitri Peskov, böyle bir kararı hiçbir alt devlet yapısının alamayacağını açıkladı. Kararı bizzat Vladimir Putin vermişti. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov daha sonra Zaharova'nın şimdi tekrarladığı açıklamanın neredeyse aynısını yaptı: "Beşar Esad burada insani nedenlerle bulunuyor. Kendisi ve ailesi fiziksel imhayla tehdit ediliyordu."

Yeni ortağının ölü görmek istediği bir adamı koruduğunda

Bütün durumu daha da karmaşık kılan şey, Rusya'nın aynı anda yeni Suriye yönetimiyle - yani uzun yıllık müttefikini deviren yönetimle - ilişki kurmaya çalışması. Putin, Ahmed eş-Şara ile görüştü; Moskova ile Şam ise ticaret, ülkenin yeniden inşası ve başta Hmeymim hava üssü ile Tartus'taki deniz tesisi olmak üzere Rus askeri tesislerinin geleceği üzerine müzakere ediyor.

Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara daha önce de Rusya'dan Esad'ın Suriye'de yargılanmak üzere teslim edilmesini istemişti. Konu, Suriyeli kaynakların bunu Putin'den bizzat isteme niyetinde olduğunu öne sürdüğü Ekim 2025'teki Moskova ziyaretinde de gündeme geldi. Kremlin, ikilinin bu yılın ocak ayındaki yeni görüşmesinin ardından iade meselesinin hiç ele alınmadığını duyurdu.

Bu, Moskova'yı alışılmadık bir konuma sokuyor: yeni Suriye devletinin ölüme mahkûm ettiği bir adamı koruması altında tutuyor ve aynı devletle stratejik ilişkileri ve askeri varlığını korumaya çalışıyor. Bir adama karşılık Akdeniz'de iki üs - ve baskı yeterince büyürse bu hesabın nasıl kapanacağını iki taraf da biliyor.

Zaharova şimdi Esad'ın neden sığınma aldığını açıkça anlattı. Ama Şam'daki karardan sonraki en önemli soruya - Rusya, Putin'in bizzat koruması altına aldığı adamı teslim edecek mi - hâlâ doğrudan bir yanıt yok. Çoğunlukla, yanıt henüz kararlaştırılmadığı, ne değerde olduğunun görülmesi beklendiği için.