Во 6:35 наутро на 28 август, во Осло, почина Харалд Петти, кралот на Норвежаните. Наредниот ден, точно во 19 часот, неговиот син застана пред камерите како Хокон Осми и го одржа првиот говор во животот во кој не можеше да си дозволи да биде само син. Имаше 53 години. Од тие 53, скоро сите ги минал чекајќи го токму тој ден.

Она што го изговори не беше протоколарна изјава. Беше говор на човек кој се обидува да го намести гласот. „Ќе ми недостига неговата смеа. Неговата топлина во однос со луѓето и во секоја ситуација. Татко ми секогаш успеваше оние околу него да се чувствуваат пријатно“, рече новиот крал. Потоа опиша слики што немаат никаква врска со круна: татко му во едрилица, со капа и очила за сонце. Татко му во мрежа за спиење во Амазон, каде конечно го исполнил детскиот сон да поживее неколку дена со народот Јаномами.

Монархија што се извинува

Во говорот има една реченица што вреди повеќе од целата церемонија. Хокон потсети дека неговиот татко им се извинил на саамскиот народ за неправдите извршени врз нив – во име на сите. Извинување од шеф на држава кон малцинство, изговорено додека тој шеф на држава е сè уште на функција, а не во мемоари четириесет години подоцна. Колку такви извинувања сме слушнале на Балканот, и од кого?

Харалд исто така отпатувал да ги утеши погодените од ураган, облечен во јакна и гумени чизми – не во униформа. И плачел заедно со Норвежаните по масакрот на Утоја и во владиниот кварт. Тоа е монархија што себеси си го дефинирала работното место како присуство, а не како репрезентација.

Наследство што не се врти наназад

Хокон отворено призна дека има „голема задача пред себе“ и дека семејството постојано си повторувало дека секој треба нештата да ги прави на свој начин. Тој го наследи татко му Харалд, кој го наследи Улаф, кој го наследи Хокон. Ист редослед, четврт пат. Мотото го задржа непроменето: „Сè за Норвешка“.

Она што се смени е светот околу тронот. Новиот крал самиот го рече – светот повторно е понесигурен и понепредвидлив отколку што бил во најголемиот дел од владеењето на неговиот татко. Норвешка од земја на осум-годишно момче што слегува на кејот по Втората светска војна порасна во држава на благосостојба. Сега таа држава треба да разбере што значи да се биде мирна земја во немирен континент.

Годишнина среде жалост

Има еден детал што ретко го фаќаат агенциските извештаи. Токму на 29 август, денот на говорот, се навршуваа 58 години од свадбата на Харалд и Соња. Хокон не го премолче тоа: „Честита годишнина, драга мајко!“ Речено пред целата нација, ден по смртта на човекот со кого таа ги минала тие 58 години.

Кралицата Соња сега е вдовица кралица – позиција што Норвешка не ја имала со векови. Крал Хокон Осми ќе владее со кралицата Мете-Марит покрај себе и со престолонаследничката Ингрид Александра, која и самата ќе биде прва жена што ќе го положи заклетвата за престол во норвешката историја.

Говорот заврши со молба, не со заповед: со Божја помош и со поддршка од народот. Кога една монархија мора да се обраќа со молба, тоа значи дека знае колку малку моќ всушност има – и колку многу зависи од тоа луѓето да сакаат да ја има.