Ishulli ku mbretëresha fshihej dhe Hendrix luajti për herë të fundit: 113 kilometra shteg bregdetar dhe kocka dinosaurësh në plazh

Ekziston një ishull ku ende funksionon linja e vetme e rregullt komerciale me hoverkraft në botë. Jo si atraksion për turistët, por si transport - njerëzit shkojnë me të në punë. Ky është Uajti, ishulli para bregut jugor të Anglisë, i ndarë nga toka nga ngushtica Solent.

Bregu verior është i mbrojtur dhe i qetë. Ai jugori është i egri - i ekspozuar ndaj erërave që depërtojnë nëpër La Manshë, me shkëmbinj dramatikë dhe plazhe ku gati asgjë nuk është ndërtuar. Nga toka arrihet me traget nga Portsmuthi, Limingtoni ose Sauthemptoni, ose me hoverkraft nga Sautsi deri në Rajd.

Ishulli i dinosaurëve

Shumë para festivaleve, paleontologët e quanin Ishulli i dinosaurëve. Rreth 125 milionë vjet më parë ky breg ishte baltë dhe lagunë, kurse mbetjet që kafshët lanë atje u ruajtën. Kur shkëmbinjtë e butë te gjiri Kompton erodojnë, kockat thjesht bien në plazh. Deri tani janë identifikuar mbi njëzet lloje të ndryshme, disa prej tyre të njohura vetëm nga atje. Në vitin 2024 Nik Çejs gjeti skeletin më të plotë të dinosaurit të gjetur në Mbretërinë e Bashkuar në këtë shekull - një barngrënës të madh, të quajtur Comptonatus chasei sipas tij.

Mbretëresha që e quajti parajsë të vetën

Viktoria dhe princi Albert e blenë pronën Ozborn në vitin 1845 për 28.000 funte. Alberti personalisht e mendoi rezidencën e re si pallat rilindës italian, i frymëzuar nga kujtimet për Gjirin e Napolit. Realizimin e udhëhoqi arkitekti Tomas Kabit, i njëjti që ndërtoi fasadën kryesore të Pallatit të Bakingemit. Viktoria e quajti „këtë parajsë të vogël pranë detit” dhe e përdori mbi pesëdhjetë vjet. Atje edhe ndërroi jetë, më 22 janar 1901. Eduardi i Shtatë ia dhuroi shtetit, dhomat u hapën për publikun në vitin 1956, kurse sot me pronën menaxhon English Heritage - me dhomat e saj të lëna ashtu siç ishin.

113 kilometra në këmbë rreth gjithçkaje

Tërë ishullin e rrethon një shteg bregdetar i shënuar prej 113 kilometrash. Shumica e përfundojnë për katër deri shtatë ditë, por mund të ecet edhe pjesë-pjesë. Segmenti më i njohur është Shtegu i Tenisonit - 23 kilometra nga Karisbruku deri te gjiri Alum, nëpër disa kodra, pranë një përmendoreje graniti për poetin, deri te shkëmbinjtë me ngjyra mbi formacionin Gjilpërat.

Gjilpërat janë tri shtylla të bardha shkumësore që ngrihen rreth tridhjetë metra mbi det, me një far të kuq në majë. Dikur kishte edhe një të katërt, të quajtur Gruaja e Lotit - u rrëzua në një stuhi në vitin 1764, kurse gjëmimi u dëgjua kilometra rreth e rrotull. I njëjti shkumës dikur e lidhte ishullin me shkëmbinjtë Olld Hari në Dorset, rreth tridhjetë kilometra më larg.

Mbreti i bllokuar në dritaren e vet

Mbi Njuport ngrihet kalaja Karisbruk me mbi një mijë vjet histori. Gjatë luftës civile në të ishte i burgosur Çarlsi i Parë - katërmbëdhjetë muaj para se të ekzekutohej. Dy herë u përpoq të arratisej, kurse njëri përpjekje dështoi sepse ngeci mes hekurave të dritares së vet. Edhe dhoma edhe dritarja ende janë atje. Sikurse edhe gomarët që çdo ditë rrotullojnë një rrotë të shekullit të gjashtëmbëdhjetë për të nxjerrë ujë nga një pus 49 metra i thellë.

Mikroklima që e ndryshon botanikën

Ventnori, në bregun jugor, është i renditur në tarraca mbi shkëmb, me shtëpi të grumbulluara përgjatë pjerrësisë. Terreni nën shkëmbinj krijon mikroklimë ku temperatura është rreth pesë gradë më e lartë se në pjesën tjetër të Britanisë, gati pa ngrica. Prandaj atje mbijeton kopshti botanik i Ventnorit - njëzet e dy hektarë me bimë subtropikale që nuk rriten askund tjetër në Angli, përfshirë ullinj dhe zambakë gjigantë amazonianë.

Tri ditë të vitit 1970 që ishulli ende i mban mend

Festivalin e parë e organizuan vëllezërit Faulk për të mbledhur para për një pishinë qyteti. Në vitin 1969 atje performoi Dilani - paraqitja e tij e parë publike pas një aksidenti të rëndë - dhe në ishull erdhën Lenoni, Ringo Star, Kit Riçards dhe Çarli Uots. Edicioni i vitit 1970 mblodhi The Doors, Xhoan Baez, Leonard Koenin, Xhoni Miçell, The Who, Majls Dejvis dhe Xhimi Hendriks, mes më shumë se pesëdhjetë interpretuesish. Për Hendriksin ai ishte performanca e fundit e plotë në Angli - ndërroi jetë më 18 shtator të po atij viti. Turma ishte aq e madhe sa qeveria vendosi kufizim: mbi pesë mijë njerëz kërkojnë leje të posaçme. Festivali u kthye në vitin 2002 dhe tani mbahet çdo qershor në Njuport.

Ishulli mblodhi Viktorinë, Tenisonin, Dikensin, Kitsin dhe - në vitin 1874 - Karl Marksin, i cili e përshkroi si „parajsë e vogël”. Vështirë të gjendet vend me lidhje më të ngushtë mes shtëpisë mbretërore dhe kontrakulturës. Dhe deri te gjithë kjo arrihet me traget nga bregu anglez.