Постои остров на кој сè уште работи единствената редовна комерцијална линија со ховеркрафт во светот. Не како атракција за туристи, туку како превоз – луѓе одат на работа со него. Тоа е Вајт, островот пред јужниот брег на Англија, одделен од копното со теснецот Солент.

Северниот брег е заштитен и мирен. Јужниот е дивиот – изложен на ветровите што се провлекуваат низ Ла Манш, со драматични карпи и плажи на кои речиси ништо не е изградено. Од копното се стигнува со траект од Портсмут, Лимингтон или Саутемптон, или со ховеркрафтот од Саутси до Рајд.

Островот на диносаурусите

Долго пред фестивалите, палеонтолозите го викаа Островот на диносаурусите. Пред околу 125 милиони години овој брег бил кал и лагуни, а остатоците што животните ги оставиле таму се зачувале. Кога меките карпи кај заливот Комптон еродираат, коските едноставно паѓаат на плажата. Досега се идентификувани преку дваесет различни видови, некои од нив познати само оттаму. Во 2024 година Ник Чејс го пронајде најцелосниот скелет на диносаурус најден во Обединетото Кралство во овој век – голем тревопасен, наречен Comptonatus chasei по него.

Кралицата што го нарече свој рај

Викторија и принцот Алберт го купија имотот Озборн во 1845 година за 28.000 фунти. Алберт лично ја замисли новата резиденција како италијанска ренесансна палата, инспириран од сеќавањата на Неаполскиот залив. Изведбата ја водеше архитектот Томас Кабит, истиот што ја изгради главната фасада на Бакингемската палата. Викторија го нарече „овој мал рај покрај морето” и го користеше над педесет години. Таму и почина, на 22 јануари 1901 година. Едвард Седми го подари на државата, собите се отворија за јавност во 1956 година, а денес со имотот управува English Heritage – со нејзините одаи оставени онакви какви што биле.

113 километри пешки околу сè

Целиот остров е обиколен со обележана крајбрежна патека од 113 километри. Повеќето ја завршуваат за четири до седум дена, но може да се оди и дел по дел. Најпознатата делница е Патеката на Тенисон – 23 километри од Карисбрук до заливот Алум, преку неколку ридови, покрај гранитен споменик на поетот, до шарените карпи над формацијата Иглите.

Иглите се три бели кредни столбови што се издигаат околу триесет метри над морето, со црвен светилник на врвот. Некогаш имало и четврти, наречен Лотовата жена – се урнал во бура во 1764 година, а тресокот се слушнал километри наоколу. Истиот кред некогаш го поврзувал островот со карпите Олд Хари во Дорсет, триесетина километри подалеку.

Кралот заглавен во сопствениот прозорец

Над Њупорт стои замокот Карисбрук со преку илјада години историја. За време на граѓанската војна во него бил затворен Чарлс Први – четиринаесет месеци пред да биде погубен. Двапати се обидел да побегне, а едниот обид пропаднал затоа што заглавил меѓу решетките на сопствениот прозорец. И собата и прозорецот сè уште се таму. Како и магарињата што секој ден вртат тркало од шеснаесеттиот век за да извлечат вода од бунар длабок 49 метри.

Микроклимата што ја менува ботаниката

Вентнор, на јужниот брег, е наредено во тераси врз карпата, со куќи наталожени по стрмнината. Теренот под карпите создава микроклима во која температурата е околу пет степени повисока отколку во остатокот на Британија, речиси без мразови. Затоа таму опстојува ботаничката градина на Вентнор – дваесет и два хектари со суптропски растенија што не растат никаде на друго место во Англија, вклучувајќи маслинки и џиновски амазонски локвањи.

Три дена во 1970 што островот сè уште ги памети

Првиот фестивал го организирале браќата Фаулк за да соберат пари за градски базен. Во 1969 година таму настапи Дилан – неговото прво јавно појавување по тешка несреќа – и на островот дојдоа Ленон, Ринго Стар, Кит Ричардс и Чарли Вотс. Изданието од 1970 година ги собра The Doors, Џоан Баез, Ленард Коен, Џони Мичел, The Who, Мајлс Дејвис и Џими Хендрикс, меѓу повеќе од педесет изведувачи. За Хендрикс тоа беше последниот целосен настап во Англија – почина на 18 септември истата година. Гужвата беше толкава што владата воведе ограничување: над пет илјади луѓе бараат посебна дозвола. Фестивалот се врати во 2002 година и сега се одржува секој јуни во Њупорт.

Островот собрал Викторија, Тенисон, Дикенс, Китс и – во 1874 година – Карл Маркс, кој го опишал како „мал рај”. Тешко е да се најде место со потесна врска меѓу кралската куќа и контракултурата. И до сето тоа се стигнува со траект од англискиот брег.