Kontratat për vepër në shtet para shfuqizimit: ligji premton vende të përhershme, por lë hapësirë për 10 për qind honorarë të rinj

Mijëra njerëz në institucionet shtetërore punojnë për vite me radhë çdo ditë, ndërsa në letër janë „honorarë“: me kontratë për vepër, kontratë autoriale ose përmes agjencisë për punësime të përkohshme. Nuk kanë siguri për nesër, e një pjesë e tyre as pushim të paguar, sigurim social e pensional. Tani në Kuvend është një propozim-ligj që premton t'i shndërrojë në të punësuar me kohë të pacaktuar.

„Sot po korrigjojmë një padrejtësi dhjetëvjeçare. Po zgjidhim një problem që me vite u heshte, u shty dhe u kalua nga një institucion te tjetri“, tha deputeti i VMRO-DPMNE-së, Bojan Stojanoski, i cili e prezantoi Propozim-ligjin për transformim në marrëdhënie të rregullt pune.

Kush hyn, kush mbetet jashtë

Ligji përfshin organet e pushtetit shtetëror, njësitë e vetëqeverisjes lokale, ndërmarrjet publike, fondet dhe entet, si dhe institucionet publike në shëndetësi, kulturë, mbrojtje të fëmijëve dhe mbrojtje sociale. Jashtë mbeten shoqëritë aksionare, personeli ushtarak dhe civil në Armatë, shkollat fillore dhe të mesme, konviktet e nxënësve dhe studentëve, universitetet dhe institucionet shkencore, si dhe MPB-ja, Agjencia për Siguri Kombëtare, Agjencia e Zbulimit, Policia Financiare dhe Drejtoria për Inteligjencë Financiare.

Transformimi nuk është automatik. Do të varet nga lloji i kontratës, nga institucioni, nga sistematizimi dhe, në fund, nga Ministria e Financave, e cila duhet të japë pëlqim financiar dhe mund ta refuzojë nëse punësimi nuk përshtatet në buxhetin e institucionit.

Afatet: 90 ditë nga hyrja në fuqi e ligjit, institucionet duhet të miratojnë aktvendimet ose të lidhin kontratat. Në valën e parë, sipas arsyetimit më të detajuar, deri në gjysma e të përfshirëve bëhen të punësuar menjëherë, ndërsa të tjerët më së voni deri më 31 dhjetor 2027. Derisa zgjat procedura, institucioni nuk guxon t'ua ndërpresë angazhimin, përveç në rast shkeljeje të rëndë të detyrimeve.

Këtë e kemi parë tashmë

Ky nuk është ligji i parë i tillë. Në shkurt të vitit 2015 shteti miratoi një zgjidhje pothuajse identike, gjithashtu me faza, me afat prej tre muajsh. Atëherë kontratat e ardhshme për vepër u kufizuan në vetëm 1 për qind të të punësuarve, me kërcënim burgu për drejtuesit. Megjithatë, njëmbëdhjetë vjet më vonë honorarët sërish u grumbulluan aq sa t'u duhet ligj i ri.

Propozimi i ri është më i butë. Nga 1 janari 2028, institucionet do të mund të marrin përmes angazhimeve me kontratë deri në 10 për qind të numrit të të punësuarve që kishin në fund të vitit paraprak, ndërsa për drejtorët që do ta shkelin kufirin parashihen gjoba nga 250 deri në 500 euro. Nëse rregulli me kërcënim burgu nuk i ndaloi honorarët e vjetër, çfarë do t'i ndalojë të rinjtë me kufi dhjetë herë më të madh dhe me gjobë në vend të burgut?