Debati për minierën e bakrit në Ilovicë zakonisht zhvillohet mes investitorit dhe shoqatave ekologjike. Këtë herë folën banorët, dhe argumenti i tyre nuk është për bakrin - por për atë se kush mbetet në pjesën juglindore të vendit.

Nikolla Stamenov, ish-kryetar i Federatës së fermerëve dhe pjesë e nismës lokale „Edhe shëndet edhe punë“, deklaroi se miniera mund ta gjallërojë rajonin dhe të mundësojë vende pune të paguara mirë për të rinjtë, që të mos shpërngulen. „Ne jemi për hapjen e minierës së bakrit në Ilovicë“, tha ai, duke theksuar se me teknologjinë më bashkëkohore evropiane dhe botërore ka garanci të plotë se nuk do të ketë ndotje të ajrit, ujërave nëntokësore dhe tokës.

Stamenov më parë ka theksuar se për shkak të mungesës së perspektivës fëmijët e tij ikën jashtë vendit. Ky nuk është argument politik, është biografi - dhe ajo biografi përsëritet në çdo familje të dytë në atë rajon.

„Garanci e plotë“ është formulim i rëndë

Megjithatë, fjala që bie më shumë në sy në tërë deklaratën është „e plotë“. Garanci e plotë se nuk do të ndoten as ajri, as ujërat, as toka nuk ekziston në asnjë projekt minerar në botë. Ekzistojnë standarde, monitorim dhe sanksione - dhe pikërisht prandaj e njëjta nismë kërkon trup të pavarur për kontrollin e xeherorit.

Ajo kërkesë është më e arsyeshme se vetë deklarata. Nëse nevojitet trup i pavarur monitorimi, atëherë garancia dukshëm nuk është e plotë - ajo varet nga fakti nëse trupi do të ekzistojë dhe nëse do të lejohet të punojë.

Debat me fakte apo debat me frikë

Nisma „Edhe shëndet edhe punë“ porositi se debati publik për të ardhmen e minierarisë duhet të zhvillohet me fakte, argumente profesionale dhe respekt ndaj qëndrimeve të ndryshme, e jo përmes përhapjes së frikës, pohimeve të paverifikuara dhe diskualifikimeve personale. Sipas tyre, mbrojtja e mjedisit dhe shëndeti i qytetarëve nuk guxojnë t'i kundërvihen zhvillimit ekonomik.

„Askush nuk duhet t'i kërkojë publikut të besojë verbërisht në ndonjë projekt minerar. Por, po ashtu, askush nuk duhet t'i kërkojë publikut të besojë akuza që nuk mbështeten me analiza profesionale dhe dëshmi relevante“, thonë nga nisma. Pyetjet për ujin, ajrin, tokën, menaxhimin e mbeturinave, sigurinë dhe rekultivimin i quajnë legjitime dhe të domosdoshme.

Ky është qëndrim që sulmohet vështirë. Nga nisma shtojnë se Maqedonia nuk duhet ta reduktojë debatin në zgjedhjen „ose ekologji ose minierari“, dhe se përgjigjen duhet ta japin shkenca, publiku profesional dhe institucionet, e jo frika dhe ndarjet politike.

Gjithçka varet nga cilat institucione. Shteti që duhet ta ndërtojë dhe ta mbajë monitorimin e pavarur është i njëjti shtet paaftësia e të cilit për të krijuar vende pune prodhoi shpërnguljen që tani përdoret si argument për minierën. Nëse ai nuk shfaqet as këtë herë, mbetet vetëm njëra anë e barazimit - dhe ajo nuk është ajo me garancitë.