Oko 14.500 prvaka do sada je upisano za školsku 2026/2027. godinu, saopštila je ministarka obrazovanja i nauke Vesna Janevska. Cifra nije konačna - upisi traju do kraja septembra. Ali čak i takva, ona postavlja pitanje koje se natalitetom ne zatvara.

Deca koja ove godine treba da sednu u prvi razred najvećim delom su rođena 2020. godine. Prema Državnom zavodu za statistiku, tada je u zemlji registrovano 19.031 živorođeno dete. Razlika sa dosad upisanima je oko 4.500 dece, odnosno gotovo 24 odsto cele generacije.

Pad ne samo da traje - on ubrzava

U školskoj 2016/2017. godini upisano je 23.266 prvaka. U 2023/2024 - 19.848. Sledeće godine 19.452. U 2025/2026 - 17.921. A sada oko 14.500.

Pogledajte tempo, ne samo brojeve. Između 2023/2024 i 2024/2025 razlika je bila 396 dece. Sledeće godine pad je bio 1.531. Ove godine, prema trenutno dostupnim podacima, oko 3.400. Svake godine rupa je veća od prethodne.

Natalitet zaista opada - sa 19.031 živorođenog deteta 2020. godine na 16.061 u 2024. Ali tu je važna vremenska razlika: deca rođena 2024. kreću u školu 2030. Ona koja ove godine ulaze u učionice rođena su kada je broj živorođenih još bio preko 19 hiljada. Dakle, pad nataliteta ne objašnjava u potpunosti današnju razliku.

Drugi faktor ima ime koje svi znamo i niko ne želi da ga napiše u izveštaju.

Škole se prazne, nastavnici se množe

Ove godine ima oko 200 odeljenja manje u osnovnom i još oko 100 manje u srednjem obrazovanju. U 26 ruralnih škola nema nijednog upisanog prvaka, a najavljuje se prestanak rada dela njih.

A sada cifra koju nećete sresti ni u jednom partijskom saopštenju. U školskoj 2023/2024. godini bilo je 955 redovnih osnovnih škola i 18.831 nastavnik. U 2025/2026 broj škola je pao na 927, a broj nastavnika porastao na 19.461. Dakle, 28 škola manje i preko 600 nastavnika više - za samo tri godine.

Iz Ministarstva najavljuju da neće biti otpuštanja nastavnika zaposlenih na neodređeno vreme, a jedno od rešenja je proširenje celodnevne nastave.

Isti sistem, dve različite države

Demografska slika nije ista svuda. Dok ruralne sredine ostaju bez učenika i bez škola, u delovima Skoplja potrebne su dodatne učionice i nastavni kadar. Unutrašnja migracija ka glavnom gradu i većim centrima lomi obrazovni sistem sa obe strane istovremeno - na jednom mestu nema koga da učiš, na drugom nema gde.

Za kontekst, na početku školske 2024/2025. godine u redovnim osnovnim školama bilo je upisano 180.627 učenika, a u srednjim 67.143. Ukupno 247.770 dece u sistemu, sa padom od 0,8 odsto u osnovnom i 0,2 odsto u srednjem na godišnjem nivou. Pad je izraženiji kod osnovaca - što znači da srednje škole čekaju svoj red.

Konačan broj prvaka biće poznat po završetku upisa. Do tada vredi da ostane jedna slika: 19.031 beba rodila se u jednoj godini u ovoj državi, a šest godina kasnije u učionicu seda oko 14.500.