Rreth 14.500 nxënës të klasës së parë janë regjistruar deri tani për vitin shkollor 2026/2027, njoftoi ministrja e arsimit dhe shkencës Vesna Janevska. Shifra nuk është përfundimtare - regjistrimet zgjasin deri në fund të shtatorit. Por edhe kështu, ajo ngre një pyetje që me natalitetin nuk mbyllet.

Fëmijët që këtë vit duhet të ulen në klasë të parë janë lindur kryesisht në vitin 2020. Sipas Entit Shtetëror të Statistikës, atëherë në vend u regjistruan 19.031 fëmijë të lindur të gjallë. Diferenca me ata të regjistruar deri tani është rreth 4.500 fëmijë, pra gati 24 për qind e një brezi të tërë.

Rënia jo vetëm që vazhdon - ajo përshpejtohet

Në vitin shkollor 2016/2017 u regjistruan 23.266 nxënës të klasës së parë. Në 2023/2024 - 19.848. Vitin pasues 19.452. Në 2025/2026 - 17.921. Ndërsa tani rreth 14.500.

Shikoni ritmin, jo vetëm shifrat. Mes 2023/2024 dhe 2024/2025 diferenca ishte 396 fëmijë. Vitin pasues rënia ishte 1.531. Këtë vit, sipas të dhënave aktualisht të disponueshme, rreth 3.400. Çdo vit gropa është më e madhe se e mëparshmja.

Nataliteti me të vërtetë po bie - nga 19.031 fëmijë të lindur të gjallë në vitin 2020 në 16.061 në 2024. Por këtu është e rëndësishme diferenca kohore: fëmijët e lindur në vitin 2024 nisin shkollën në vitin 2030. Ata që këtë vit hyjnë në klasa lindën kur numri i të lindurve të gjallë ishte ende mbi 19 mijë. Domethënë, rënia e natalitetit nuk e shpjegon plotësisht diferencën e sotme.

Faktori tjetër ka një emër që të gjithë e dimë dhe askush nuk dëshiron ta shkruajë në raport.

Shkollat zbrazen, mësimdhënësit shumohen

Këtë vit ka rreth 200 paralele më pak në arsimin fillor dhe edhe rreth 100 më pak në arsimin e mesëm. Në 26 shkolla rurale nuk ka asnjë nxënës të regjistruar në klasë të parë, ndërsa lajmërohet ndërprerja e punës e një pjese të tyre.

Dhe tani shifra që nuk do ta hasni në asnjë njoftim partiak. Në vitin shkollor 2023/2024 kishte 955 shkolla fillore të rregullta dhe 18.831 mësimdhënës. Në 2025/2026 numri i shkollave ra në 927, ndërsa numri i mësimdhënësve u rrit në 19.461. Domethënë, 28 shkolla më pak dhe mbi 600 mësimdhënës më shumë - për vetëm tre vjet.

Nga Ministria lajmërojnë se nuk do të ketë largime të mësimdhënësve të punësuar në kohë të pacaktuar, ndërsa një nga zgjidhjet është zgjerimi i mësimit gjatë gjithë ditës.

I njëjti sistem, dy shtete të ndryshme

Pamja demografike nuk është e njëjtë kudo. Ndërsa mjediset rurale mbeten pa nxënës dhe pa shkolla, në pjesë të Shkupit nevojiten klasa dhe kuadër mësimor shtesë. Migrimi i brendshëm drejt kryeqytetit dhe qendrave më të mëdha e thyen sistemin arsimor nga të dyja anët njëkohësisht - në një vend nuk ke kë të mësosh, në tjetrin nuk ke ku.

Për kontekst, në fillim të vitit shkollor 2024/2025 në shkollat fillore të rregullta ishin regjistruar 180.627 nxënës, ndërsa në të mesmet 67.143. Gjithsej 247.770 fëmijë në sistem, me rënie prej 0,8 për qind në arsimin fillor dhe 0,2 për qind në atë të mesëm në nivel vjetor. Rënia është më e theksuar te nxënësit e fillores - që do të thotë se shkollat e mesme e presin radhën e tyre.

Numri përfundimtar i nxënësve të klasës së parë do të dihet pas përfundimit të regjistrimeve. Deri atëherë vlen të mbetet një pamje: 19.031 foshnje lindën në një vit në këtë shtet, ndërsa gjashtë vjet më vonë në klasë ulen rreth 14.500.